سایت زنبورعسل ایران: شكل شناسي و فيزيولوژي

جستجو پیرامون این موضوع:   
[ برگشت به صفحه اصلی | انتخاب موضوع جدید ]

موضوعات : بیولوژی

حس بينايي زنبورعسل

زنبورعسل در طول تكامل خود متناسب با نيازهاي خويش جهت ديدن اجسام و اشياء و به خصوص گلها تخصص خاصي پيدا كرده است،به طوري كه فركانس نوري 350الي 700ميكرون باعث ديدن زنبورعسل مي شود؛در حالي كه اين فركانس براي انسان بين حدود 400الي800 ميكرون مي باشد.زنبورعسل قادر است رنگ نورهاي زرد،ابي،ابي سبز و ماوراء بنفش را تشخيص دهد.زنبورعسل نمي تواند نور قرمز را تشخيص دهد و ان را سياه مي بيند و همچنين نمي تواند بين رنگهاي زرد و نارنجي تفكيك قائل شود؛از اين رو هر دو نور در مقابل چشمهاي زنبورعسل يكسان است.زنبور عسل قادر به تشخيص نور پلاريزه مي باشد.

آناتومي چشم زنبورعسل

قدرت بينايي چشمهاي ساده زنبورعسل بيشتر در درون كندو و يا در مواقع تاريك يا روشن شدن هوا بوده و اين قدرت در چشمهاي مركب در خارج از كندو و در فواصل دور و هنگام پرواز است.دقت بينايي زنبورهاي كارگر ،ملكه و نر متفاوت است،به طوري كه قدرت بينايي نر بيشتر از كارگر و كارگر بيشتر از ملكه است.به طور كلي زنبورها شكلهاي تو پر را بهتر از شكلهاي تو خالي تشخيص مي دهند و اين مسئله در مزارع مورد نياز زنبورعسل حائز اهميت است. سه چشم ساده در قسمت فوقاني سر قرار داشته و از يك عدسي بسيار ساده تشكيل شده اند.چشمهاي مركب در دو طرف و بالاي سر قرار دارند و از تعداد زيادي سلولهاي شش وجهي تشكيل يافته اند كه هر كدام به عنوان يك واحد بينايي عمل مي كنند.تعداد سلولهاي شش وجهي در زنبور نر بسيار بيشتر از زنبور ملكه و كارگر مي باشد.وظيفه سه چشم ساده  زنبور عسل،كه هر كدام داراي يك عدسي هستند ناشناخته است،اما امروزه توانسته اند به برخي از وظايف انها پي ببرند.چنانچه روي اين سه چشم پوشانده شود،زنبور در موقع غروب ،زودتر از كار دست مي كشد و هنگام صبح نيز ديرترشروع به كار مي كند.يكي از وظايف اين چشمها تطبيق ديد زنبور با كم و زياد شدن نور مي باشد.چشمهاي مركب كه در طرفين سر قرار دارند،هر كدام از تعداد 5تا6هزار چشم كوچك ساده تشكيل شده است كه هر كدام از اين چشمها قسمتي از شيء مورد نظر را تشخيص مي دهد(5000در ملكه و كارگر و10000در زنبور نر).شكلهاي هندسي  كه تفاوت زيادي با هم ندارند،در چشم زنبور يكسان ديده مي شود.زنبور مي تواند رنگها را به جز رنگ قرمز به خوبي تشخيص دهد همچنين نور ماوراءبنفش و نور پلاريزه را تشخيص مي دهد.و از اين نظر قادر است در مواقعي كه خورشيد زير ابرها يا پشت كوه پنهان است جهت يابي نمايد.

چشم مركب زنبورعسل

 

چشم زنبورعسل

ادامه مطلب
موضوعات : بیولوژی

حس جهت يابي زنبورعسل

اساسي ترين وظيفه زنبوران كارگر بالغ بعد از 20روزگي خروج از كندو و چرا در مزارع به منظور جمع اوري شهد،گرده،اب و بره موم مي باشد.اولين پرواز موسوم به پرواز شناسايي در ساعات گرم روز(در فصل بهار،از ساعت10الي 2بعد از ظهر)به وضوح قابل تشخيص است.اين پرواز در حالي صورت مي گيرد كه سر زنبورهاي كارگر به طرف كندو بوده و بدن انها در خلاف جهت ان است.اولين پرواز در زمان كوتاهي صورت گرفته و پروازهاي بعدي تا فواصل مورد نياز چراي كارگران انجام مي گيرد.به طوري كه مفيد ترين پرواز در شعاع 3-2كيلومتري بوده ودر صورت نياز تا شعاع 7-6 كيلومتري نيز امكان پذير است.پرواز شناسايي تا انجا صورت مي گيرد كه زنبورعسل محيط خارجي و كلني را كاملا شناخته و هنگام بازگشت از مزرعه دچار اشتباه نگردد.

براي جهت يابي زنبورهاي كارگر از خورشيد ،عوارض طبيعي مثل درختان،تپه ها،كوهها،ساختمان و شكل زنبورستان،رنگ كندوها و... استفاده مي كنند.در مواقعي كه اسمان ابري است و اشعه ماوراء بنفش از ابرها عبور مي كند،زنبوران قادر به جهت يابي هستند؛در حالي كه ابر غليظ و تيره در اسمان باشد از كندو خارج نمي شوند.در روزهاي بادي شديد يا جاهايي كه عوارض طبيعي كم هستند زنبوران به طور اشتباهي به كندوهاي مجاور كلني خود نيز وارد مي شوند.حتي در كلني هاي حاشيه اي زنبورستان در مواقع غيرعادي ورود زنبوران مهاجم به مراتب بيشتر است.براي جلوگيري از اين عمل توصيه مي شود كه كندوها در محلي مستقر شوند كه علائم زميني مانند درختان،جويبارها،تپه ها و ساختمانها به تعداد كافي وجود داشته باشند.فاصله كندوها از هم نبايد كمتر از يك متر باشد؛همچنين كندوها با رنگهاي مختلف قابل قبول زنبورعسل رنگ شده باشند.همان طوري كه ذكر شد زنبوران چرا كننده با الگوگيري از اعمال پژوهشگران تحت عنوان رقص از كندو خارج مي شود.فون فريش الماني در سال 1920به اين موضوع پي برده و با كشف بزرگ خود در سال 1973 برنده جايزه نوبل گرديد.تعداد رقصهاي زنبورعسل زياد بوده واز معروفترين انها مي توان سه رقص دايره اي،رقص داسي و رقص ارتعاش شكم را نام برد.در رقص دايره اي زنبور با حركت سريع دايره وار چرخيده و گاهي جهت خود را عوض كرده و در جهت مخالف حركت مي كند.اين نوع رقص در موقعي انجام مي شود كه منبع غذايي در كمتر از 15 متري كندو باشد.

رقس داسي مشابه رقص دايره اي است با اين فاوت كه جهت انجام رقص به صورت نيمدايره  يا داسي شكل است.اين نوع رقص در موقعي انجام مي شود كه منبع غذايي بين 15 تا 100متري كندو باشد.

رقص ارتعاش شكم زماني انجام مي شود كه فاصله منبع غذايي بيش از 100متر باشد.اين رقص شبيه عدد هشت انگليسي صورت مي گيرد.براي تعيين جهت سه عامل در نظر گرفته مي شود:محل كندو،محل غذا و محل ورشيد.دو عامل اول ثابت بوده و عامل سوم يعني خورشيد در مواقع مختلف روز متغير است.به طور مثال در هنگام ظهر چنانچه منبع غذايي در قسمت شمال يا جنوب يا مشرق يا مغرب كندو باشد چون وضعيت خورشيد در ان وقت ثابت است رقص زنبورها براي مناطق مختلف محل غذا به ترتيب زير خواهد بود:

زنبورهايي كه محل غذا را در جنوب كندو كشف نموده اند در دو طرف رقصيده و سر خود را به طرف بالاي قاب نگه مي دارند؛زنبورهايي كه از شمال مي ايند سر خود را به طرف پايين كندو به حالت راست نگه مي دارند.زنبورهاي طرف مشرق سر خود را به طرف چپ و زنبورهايي كه از طرف مغرب امده اند سر خود را به طرف راست نگه مي دارند.وضعيت رقص انها در طي مدت روز بر حسب تغير محل خورشيد تفاوت دارد.در هر صورت براي درك نكات رقص زنبورها خوب است بدانيم كه زنبورها در هنگام رقص مثلثي را تشكيل مي دهند كه راس ان كندو و يك زاويه اش خورشيد و زاويه ديگر ان به طرف محل غذا است و زاويه اي كه وضعيت رقص زنبورها در راس به دست مي ايد،جهت حركت زنبورها را به طرف محل غذا بر حسب موقعيت خورشيد نشان مي دهد.

 

حس جهت يابي زنبورعسل

حس جهت يابي زنبورعسل

ادامه مطلب
موضوعات : بیولوژی

روش جلوگيري از نرزا شدن كارگران زنبورعسل

يك زنبوردار ماهر با مديريت صحيح خود به هيچوجه اجازه نمي دهد كندوهايش بي ملكه بماند و كارگران نرزا شوند.اما اگر در زنبورستاني به علت عدم رسيدگي كندويي نرزا پيدا شد يك كندوي خالي را در جاي همان كندوي بي ملكه قرار داده و چند قاب شفيره مسن  و تخم و لارو جوان در داخل ان مستقر ميكنند و زنبورهاي داخل كندو را به محلي دورتر حداقل به فاصله 200 متري محل قبلي منتقل كرده و زنبورهاي داخل كندو را خالي نموده و ان كندو را كاملا ميتكانند به طوري كه حتي يك زنبور نيز بر روي قابها و داخل كندو باقي نماند.در اين حالت كارگران نرزا به علت سنگين شدن و در داخل كندو ماندن نشاني منطقه را از ياد برده و قادر به برگشتن به كندو نيستند.ولي ان دسته از كارگران كه صحرايي بوده و هنوز نرزا نشده اند به كندوي قبلي خود باز ميگردند و به جمعيت فعال كندو ملحق مي شوند.

كندوي جديد در مدت كمي داراي سلول ملكه شده و يا سلولهاي ملكه توسط زنبوردار در ان قرار داده شده و به تدريج صاحب ملكه مي شوند.يا با معرفي يك ملكه بارور در داخل قفس و ازاد كردن ان بعد از ارامش و گذشت چند روز ان كندو صاحب ملكه شده و فعال خواهد گرديد.

كندوي نر زا شده

كندوي نر زا شده

 

ادامه مطلب
موضوعات : بیولوژی

فعاليتهاي زنبورهاي كارگر در داخل كندو قبل از بلوغ

زنبورهاي عسل به طور طبيعي و عادي پس از خروج از سلولها تا مدت سه هفته در داخل كندو مانده و وظايف مختلفي را متناسب با سن خود انجام مي دهند.در سه روز اول زندگي  وظيفه كارگران تميز كردن سلولهايي است كه به تازگي خود و يا ساير زنبورها از ان بيرون امده اند.بين 3 تا 6 روزگي وظيفه انها غذا دادن به لاروهائي است  كه سن انها بيشتر از 3 روز ميباشد.در سن 6تا12 روزگي غذا دادن به لاروهاي جوان و ملكه را به عهده دارند.در هفته سوم زنبورهاي كارگر وظايف بيشتري به شرح زير انجام ميدهند:

1-تميز كردن كندو از مواد خارجي و زنبورهاي مرده

2-بسته بندي گرده هاي گل در داخل سلولها

3- ترشح موم و ساختن سلولهاي مومي

4- بستن سرسلولهاي پرشده ازعسل و يا سلولهايي كه در داخل انها لارو پيله مي كند

5- گرفتن شهد گل از زنبورهاي مزرعه

6- تبديل شهد گل به عسل

7- به كار بردن بره موم در داخل كندو

8- تغذيه ملكه و مواظبت از ان

9- ساختن سم در كيسه زهر و ذخيره ان

10- محافظت از كندو در برابر دشمنان

بيولوژي زنبورعسل كارگر

ادامه مطلب
موضوعات : بیولوژی

رشد و دگرديسي در زنبور عسل

زنبور عسل براي تكامل از تخم تا زنبوركامل احتياج به يك دوره دگرديسي كامل دارد.دراين دوره تخم به ترتيب به لارو و شفيره تغير شكل داده و به حشره كامل تبديل ميشود.مراحل مختلف دگرديسي زنبور عسل به شكل زير ميباشد.

        الف- تخم:

تخم به صورت دانه سفيد كوچكي در كف سلول توسط ملكه گزارده ميشود.نر يا ماده بودن زنبور به ملكه و ساختمان سلول بستگي دارد.تخم توسط مايع لزجي به كف كندو چسبيده است و طول ان 3/1 تا8/1 ميليمتر و وزن ان برابر 32/0 ميلي گرم است.تخمها معمولا در تابستان كوچكتر از بهار است.در هر سه نوع زنبور تقريبا ظرف  سه روز پوسته خارجي تخمها پاره شده و يك لارو از ان خارج مي شود.سن تخم را از روي زاويه اي كه با كف سلول تشكيل مي دهد را ميتوان تشخيص داد.تخم در روز اول كاملا عمود بر كف سلول قرار دارد.و در روز دوم كمي خميده و در روز شوم كاملا به كف كندو چسبيده ميباشد.در اخرين مراحل تكامل درون تخم متورم شده و باعث تركيدن پوسته ان ميگردد و  لارو كوچكي از ان خارج ميشود.

        ب- لارو خميده

 لارو پس از خروج از تخم شبيه كرم سفيد كوچكي كه حلقه وار در كف سلول قرار دارد و طول ان تا5/1 ميليمتر ميرسد.در اين دوران وظيفه اي جز خوردن مواد ي كه از طرف كارگران دريافت ميكند ندارد.غذا دادن به هر سه نوع لارو در روزهاي اول يكسان صورت ميگيرد و مقدار ان بينهايت زياد است.مواد غذايي توسط زنبوران دايه در كف سلول ريخته ميشوند.معمولا زنبوران دايه براي زنبوران مسنتر وقت بيشتري صرف مي كنند.براي ه نوبت تغذيه دايه ها 30ثانيه تا3 دقيقه وقت صرف ميكنند.به لارو ملكه به مقدار زيادي غذا داده ميشود كه حتي بعد از بسته شدن سلول باز هم غذا در كف سلول باقي ميماند.اين ذخيره هنگام پيله كردن ملكه مورد استفاده قرار ميگيرد.
    

        ج)لارو دوران قبل از شفيره:

هنگامي كه لارو خميده در كف سلول جاي كافي نداشته باشد از حالت خميدگي خارج و تمامي فضاي سلول را در بر ميگيرد.در اين حالت سر لارو به طرف در سلول قرار دارد.براي بستن در سلولها كارگران از مومهاي اضافي سلولهاي ديگر استفاده ميكنند.ساختمان اين در ها به نحوي است كه مانع جريان هوا نميشوند.در اين هنگام لاروها براي اولين بار مواد زائد را از بدن خارج كرده و خود را در داخل سلول پيله ميكنند.تنيدن پيله توسط سلولهاي ترشحي كه در زير دهان قرار دارند انجام ميگيرد.    

        د)شفيره

 با تغير تحولاتي كه در بدن لارو انجام ميگيرد حشره در اثر مصرف چربي و گليكوژن كه با كاهش وزن توام است رفته رفته در داخل سلول از حالت لاروي به به شفيره تبديل ميشود كه شباهت زيادي به حشره كامل دارد ولي هنوز بيرنگ است.رنگ گرفتن بدن حشره از چشمهاي مركب وي اغاز ميشود كه ابتدا به رنگ بنفش بوده و هر روز تيره تر ميشود.زنبور كارگردر روز تولد توسط مانديبولهاي خوددر سلول را از وسط سوراخ كرده و خارج ميشود.زنبوران نر و ملكه در سلول را پاره ميكنند و ان را به صورت دريچهاي به كنار ميزنند.دوران دگرديسي براي زنبورملكه15الي16 روز و براي زنبور كارگر21 روز و براي زنبور نر24 روز مي باشد.

 

تخم و لارو زنبورعسل

لارو باز زنبورعسل

شفيره زنبورعسل

 

ادامه مطلب
موضوعات : بیولوژی

حس بويايي زنبورعسل

حس بويايي از مهمترين اعضاء حسي زنبورعسل به شمار مي رود.به طور كلي ارتباطات شيميايي بين ملكه و كارگرها و نرها و هم ايي و تشخيص كليه اعضاء يك كلني از طريق حس بويايي صورت مي گيرد.محل اصلي حس بويايي روي شاخكهاي زنبورعسل است و اين عضو حشره به دليل نياز و سازش با محيطهاي مختلف،بسيار پيشرفته است.به طوري كه مكانيسم تشخيص اعضاءكلني از افراد بيگانه و منابع غذايي مختلف ،بر مبناي حس بويايي حشره استوار است.حس بويايي يكي از وسايل ارتباطي كليه افراد كلني اسن.به عنوان مثال رابطه بين ملكه و كارگرها بر مبناي بوي مخصوص ملكه است كه مانع رشد و فعال شدن تخمدانهاي كارگر مي شود.درهنگام لقاح بوي ديگري از ملكه زنبورعسل در كلني منتشر مي شود كه به محض ظهور ان بو كليه نرها از كلني خارج شده و عمل لقاح در اسمان صورت مي گيرد.به عبارت ديگر ارتباط ملكه زنبورعسل با نرها توسط بو صورت ميگيرد.همچنين بوي عسل و بره موم هر كلني خاص ان كلني مي باشد كه اين مسئله نيز در تفكيك اعضاء كلني هاي مختلف از وسايل تشخيص به حساب مي ايد.

حس بويايي زنبورعسل سايت زنبورعسل ايران

حس بويايي زنبورعسل

ادامه مطلب
موضوعات : بیولوژی

نحوه دفع فضولات زنبورعسل

 بطور کلی دفع فضولات زنبورهای کارگر و نرها در خارج از کندو انجام می گیرد.عمل دفع فضولات در بهار و تابستان و پائیز و بطور کلی در شرایط آب وهوایی مناسب بطور عادی و با فواصل کوتاه انجام می گیرد.معمولا دفع فضولات همراه با سایر اعمال چرای زنبور انجام می شود ولی در مواقعی که شرایط آب و هوائی نامناسب و موقعی که زنبور برای مدت طولانی مجبور به عدم چرا می شود فضولات آنها در رکتوم آنها باقی مانده و بصورت فشرده نگهداری می شود.گاهی در طول زمستان ممکن است چندین روز یا هفته ها زنبور نتوانند فضولات خود را دفع کنند.در مواقعی که زنبورها صرفا برای دفع فضولات خود از کندو خارج می شوند،اقدام به انجام پروازهای کوتاهی در اطراف کندو کرده و ممکن است حداکثر ده ها متر از کندو فاصله بگیرند و در حین انجام  پرواز فضولات خود را دفع کنند. ولی در مواردی که جهت چرای در مزارع و باغات خارج می شوند و تواما فضولات خود را دفع می کنند ممکن است صدها متر نیز از کندوی خود دور شوند.

دفع فضولات ملکه در داخل کندو انجام می شود که در اینصورت زنبورهای کارگر تمیز کننده داخل کندو فضولات دفع شده ملکه را خارج می نمایند.

جالب توجه است که بمنظور حفظ نظافت داخل سلولها،لاروهای در حال رشد تا آخر مرحله لاروی به هیچ وجه فضولات خود را  دفع نمی کنند زیرا دریچه های محل اتصال لوله های مالپیگی(4عدد) به روده و همچنین دریچه ارتباطی بین معده و روده لارو در تمام دوران لاروی کاملا بسته هستند.ولی در مرحله آخر دوره لاروی و موقعی که درب سلول بسته می شود این دریچه ها باز شده و لارو فضولات خود را دفع می کند که بعدا پس از متولد شدن زنبور جوان از سلول،سایر زنبورهای تمیز کنننده ی لانه اقدام به خارج کردن فضولات و پوسته های لارو میکنند.

مدفوع زنبورعسل

دفع مدفوع در زمستان توسط زنبورعسل

ادامه مطلب
موضوعات : بیولوژی

بالها و زاويه ايندكس كوبيتال(cubital index)

رگ بالها  و زاويه ايندكس كوبيتال(cubital index)

در روي بالهاي جلم و عقب رگ بالهاي زيادي وجود دارند.رگهاي طولي رگهايي هستند كه از محل اتصال بال به سينه شروع شده و به انتهاي بال ختم ميشوند.رگهاي عرضي رگهايي هستند كه رگهاي طولي را به هم وصل ميكنند.طول رگهاي بال و نسبت انها به يكديگر و همچنين زاويه اي كه نسبت به هم ميسازند در تشخيص نژادهاي زنبور عسل اهميت فراواني دارند.يكي از خصوصياتي كه در تشخيص نژادها به كار ميرود زاويه ايندكس كوبيتال (cubital index)  ميباشد كه به معني نسبتa رگb به ميباشد.

زاويه ايندكس كوبيتال زنبورعسل

رگ بالها  و زاويه ايندكس كوبيتال(cubital index)

ادامه مطلب