خوش آمدید
سایت زنبورعسل ایران: پرورش ملكه زنبورعسل

جستجو پیرامون این موضوع:   
[ برگشت به صفحه اصلی | انتخاب موضوع جدید ]

عدم وجود ملكه زنبورعسل در كندو

موضوعات : ملکه

عدم وجود ملكه زنبورعسل در كندو

معمولا كندوهاي داراي ملكه جمعيت زيادي دارند و پر رفت و امد هستند.در هنگام بازديد نوع حركت و صداي دسته جمعي كارگران زنبورعسل به مقدار زيادي براي زنبورداران مجرب محسوس است.

كندوهاي بدون ملكه در هنگام بازديد سرو صدا و تحرك فراواني داشته و عصباني هستند.حتي با دود دادن هم رام نمي شوند.براي اطمينان از وجود يا عدم وجود ملكه در كندو،مي توان با دود دادن و باز كردن درب كندو به ارامي يك يا دو قاب را از وسط كندو و ناحيه مخصوص پرورش نوزادان خارج كرده و مستقيما داخل سلولهاي خالي را مشاهده كرد.در صورت وجود تخم يك روزه در داخل سلولهاي  مومي و يا مشاهده مستقيم خود ملكه در بين كارگران از وجود ملكه اطمينان حاصل خواهد شد.در صورتي كه در هنگام بازديد در بين قابها تخم يك روزه مشاهده نگرديد لازم است  كه كليه قابهاي كندو را با دقت بازديد كرد.چون ممكن است به علل مختلفي ملكه زنبورعسل تخمريزي را قطع كرده باشد.

فصول سال ،اب وهوا و درجه حرارت محيط در مقدار تخمريزي و يا قطع تخمگذاري ملكه زنبورعسل و در نتيجه عدم وجود تخم و لارو در كندو موثرند.بنابر اين در اواخر فصل پائيز كه منبع گرده كم است و سرماي فراوان وجود دارد و ممكن است تخمريزي قطع شده باشد.عدم مشاهده تخم روز دليل بر عدم عدم وجود ملكه زنبورعسل نيست.اما در اواسط فصل بهار وهنگام وفور شهد  و گرده گل در صورت بازديد  كندو و عدم مشاهده تخم روز مطمئنا يا كندو بي ملكه است يا ملكه باكره بوده و براي پرواز جفتگيري به بيرون رفته است.در چنين شرايطي لازم است كه در ساعات مختلف روز كندو چندين بار بازديد شود.

ملكه زنبورعسل

ادامه مطلب

روش قيچي كردن بال ملكه زنبورعسل

موضوعات : ملکه

در هنگام خارج كردن ملكه از كندوي جفتگيري و قبل از داخل قفس كردن ملكه ابتدا با دست راست دو بال ملكه را گرفته و سپس با دست چپ از سمت سر ملكه قسمت سينه را گرفته و با يك قيچي كوچك حدود يك سوم بال را كوتاه مي كنند و مجددا دو بال را با دست راست گرفته و ملكه را به داخل قفس هدايت مي كنند.در سالهاي زوج معمولا بال سمت راست را قيچي كرده و در سالهاي فرد بال سمت چپ را كوتاه مي كنند.

قيچي كردن بال ملكه زنبورعسل

ادامه مطلب

وضعيت ظاهري ملكه و يافتن ان در كندو

موضوعات : ملکه

ملكه هاي باكره يا تازه لقاح يافته جثه كوچكي دارند و با چابكي تمام حركت كرده و در بعضي مواقع تشخيص انها از كارگران مشكل مي باشد.هنگام بازديد كلني ملكه سعي مي كند خود را در تاريكترين نقطه كندومخفي كند.اگر كلني بيش از حد مود بازديد قرار گيرد كارگران ملكه هاي باكره را با دور گرفتن يا جمع شدن به دور ان به شكل گلوله توپ در مي ايند.از اين رو نبايد كندوهاي با ملكه باكره يا تازه جفتگيري كرده را بازديد طولاني كرد.ملكه هاي قديمي با شكم كشيده و درشت كاملا مشخص هستند و نحوه حركت انها روي كادرهاي نسل جوان با تاني بوده و در بعضي مواقع توجهي به باز شدن درب كندو نداشته و مشغول تخمگذاري خود هستند.

تخمگذاري ملكه زنبورعسل

www.mellifera.ir

ادامه مطلب

وظايف ملكه در كندو

موضوعات : ملکه

ملكه زنبورعسل عهده دار تخمريزي،تداوم رشد و تكثير جمعيت زنبورعسل در داخل كندو است.همچنين ملكه با توليد و پخش فرمون مخصوصي شبب ايجاد ارامش در جمعيت داخل كندو شده و از رشد تخمدانهاي كارگران جلوگيري مي كند.در فصل بهار مخصوصا در اواسط  خرداد ماه در صورت وجود گل و شكوفه در محل زنبورستان ملكه در حداكثر فعاليت تخمگذاري است،به طوري كه تعداد تخمهايي كه در مدت24 ساعت مي گذارد بالغ بر2000عدد مي باشد.شايان ذكر  است كه چنين فعاليت بجسته اي فقط براي چند روز محدود در سال از عهده ملكه برمي ايد و به هيچ وجه هميشگي نيست.

واضح است كه چنين فعاليتي نياز به تغذيه مقوي دارد.غذاي ملكه مواد مخصوصي به نام ژله سلطنتي است.براي تغذيه ملكه هميشه تعدادي زنبور كارگر ملكه را محاصره كرده و هر كدام به نوبت وي را تغذيه مي كنند.

ملكه زنبورعسل

ww.mellifera.ir

ادامه مطلب

جفـتگيري ملكه باكره و جفتگيري ان

موضوعات : ملکه

جفـتگيري ملكه باكره و جفتگيري ان

ملكه باكره در چند روز اول چند پرواز اكتشافي(شناسايي)را انجام داده و سپس خود را براي پرواز اصلي يعني پرواز جفتگيري مهيا مي سازد.اين پرواز در مواقع گرم روز و به مدت تقريبي 20دقيقه طول كشيده و در اين مدت با چند زنبور نر (به طور متوسط 8 الي10 نر)در هوا و در حال پرواز جفتگيري مي كند.دستگاه نرينه اخرين زنبور نر در بدن ملكه باقي مي ماند و همراه وي به كندو اورده مي شود.در اصطلاح به ان علامت جفتگيري ملكه مي گويند.

علامت جفتگيري ملكه باكره زنبورعسل

علامت جفتگيري ملكه چند ساعت بعد توسط كارگران از او جدا شده و اسپرم موجود در واژن در داخل كيسه ذخيره اسپرم ذخيره مي گردد.ملكه در طول جفتگيري به اندازه اي اسپرم ذخيره مي كند كه براي مدت3-2 سال تخمگذاري كافي باشد.3-2 روز بعد از عمل لقاح ملكه شروع به تخمگذاري مي كند و هرگز براي جفتگيري مجدد از كندو خارج نمي شود.در اين مرحله ملكه به عنوان مادر كلني تلقي شده  و يكي از علائم ملكه خوب وضع تخمريزي ان است.حداكثر طول زندگي ملكه 8سال ركوردگيري شده ولي به طور متوسط طول مدت زندگي ملكه در حدود سه سال است.در زنبورداري پيشرفته ملكه ها هر ساله تعويض كرده و هميشه از ملكه هاي جوان استفاده مي كنند.

جفتگيري ملكه باكره زنبورعسل

جفتگيري ملكه زنبورعسل

جفتگيري ملكه باكره

 www.mellifera.ir

ادامه مطلب

ملکه زنبور عسل(خلاصه)

موضوعات : ملکه

طول بال ملکه نسبت به طول بدن در مقایسه با افراد نر و کارگر کوتاهتر است و شکم به نحو بارزی کشیده است . وقتی که ملکه زنبور عسل به رشد کافی رسید، با آرواره هایش درپوش سلول خود را  می برد و از آن خارج می گردد. ملکه پس از خروج از سلول، ابتدا مقداری عسل می خورد،پس از آن شروع به گردش در کلنی می کند. در فاصله کوتاهی به جستجوی رقبای بالقوه خود می پردازد و آنها را می کشد. در این هنگام اگر ملکه به ملکه دیگر (خواهران خود) برخورد کند با آنها می جنگد تا یکی از آنها فاتح شود، پس از آن در جستجوی سلولهای بسته ملکه برمی آید و نوزاد ملکه داخل آنها را می کشد. 

ملكه زنبورعسل

جفت گیری ملکه در فاصله 6 تا 10 روز پس از خروج ملکه از سلول صورت می گیرد. قبل از پرواز جفتگیری، ملکه چندین پرواز آشنایی انجام می دهدکه 2 تا 30 دقیقه ممکن است طول بکشد پرواز یا پروازهای جفتگیری ممکن است 5 تا 20 دققیقه طول بکشد. بیشتر، پروازهای جفتگیری درروزهایی که درجه حرارت بیشتر از 20 درجه سانتیگراد باشد در ساعات بین 2 تا 4 بعدازظهر صورت می گیرد.

در خلال جفتگیری ملکه به اندازه تمام عمرش اسپرم دریافت داشته و آن را در کیسه اسپرم جای می دهد . تخمگذاری ملکه معمولا 2 تا 3 روز پس از بازگشت به کندو شروع می شود و تا آخر عمر، مگر در اواخر پاییز در هنگام نبودن گرده ادامه دارد.

شخصا به تجربه دیده ام که ملکه اولین تخمهای خویش را در همان کادری می گذارد که در آن متولد شده است .

ملکه از خود موادی را ترشح می کند که باعث می گردد کلنی به صورت یک واحد متشکل در آید و همچنین باعث می شود که کارگران نتوانند ملکه جدیدی تولید کنند و نیز مانع رشد تخمدان کارگران کلنی میگردد.

فرومون ملكه زنبورعسل

حال این سوال برای ما پیش می آید که ملکه خوب دارای چه علائمی است؟

یکی از علائم یک ملکه خوب وضعیت تخم ریزی آن است در یک ملکه خوب وضع استقرار تخمها منظم و بهم فشرده است و سلولهای خالی در بین آن کمتر دیده می شود. توضیح اینکه در اثر پیری ملکه و یا همخونی ملکه این وضعیت مشاهده نمی شود و حجره هایی که در آن تخمگذاری صورت گرفته است به صورت پراکنده است که این ملکه را باید از بین برد و ملکه سالمی را جایگذین آن کرد.

باید دست و پای ملکه سالم باشد تا بتواند بخوبی بر روی کادرها گردش کند. در صورتی که ملکه از نظر دست و پا مشکلی داشته باشد بخوبی نمی تواند تخمگذاری کند و زنبوردار از این جهت متضرر می گردد. همچنین باید ملکه دارای بالهای سالم باشد.

ملکه بایستی از نظر بدنی چون دست و پا سالم باشد. برخی از مشکلاتی که در برخی از ملکه ها دیده می شود انحراف در شکم است که در اولا در هنگام جفتگیری به مشکل برخورده و ثانیا در صورتی که موفق به جفتگیری شود در هنگام جفتگیری به مشکل برمی خورد و نمی تواند به خوبی تخمگذاری کرده و مشاهده شده که در هر حجره بیش از یک تخم می گذارد.

ارسال شده توسط كاربرMAJIDDARAT

ادامه مطلب

ملکه دروغين

موضوعات : ملکه

در شهر کندو به طور معمول طی چرخه طبیعی حیات زنبوران عسل ، ملکه باکره جوان پس از انجام پرواز جفت گیری و بازگشت به کندو با استقبال تعدادی از زنبوران کارگر جوان مواجه می شود. ملازمین ملکه به دورش حلقه زده او را با خرطوم های خود تمیز می کنند و ژله شاهانه تقدیمش می کنند.


در شهر کندو به طور معمول طی چرخه طبیعی حیات زنبوران عسل ، ملکه باکره جوان پس از انجام پرواز جفت گیری و بازگشت به کندو با استقبال تعدادی از زنبوران کارگر جوان مواجه می شود. ملازمین ملکه به دورش حلقه زده او را با خرطوم های خود تمیز می کنند و ژله شاهانه تقدیمش می کنند. کاگران ملکه را ترغیب به تخم گذاری می کنند.

ملکه پس از گذشت مدتی شروع به تخمگذاری می نماید. تخم ها پس از چند هفته به زنبورانی جوان با جنسیت نر یا ماده  عقیم می شوند. زنبوران نر پس از بلوغ به طور آزادانه به هر کلنی در زنبورستان که بخواهند رفت و آمد می کنند و تلاش می کنند تا ژنوم اجدادی خود را طی جفت گیری با ملکه ای جوان به نسل های آتی منتقل سازند. زنبوران ماده عقیم (زنبوران کارگر) پس از گذرندان یک سوم عمر خود درون کندو  سرانجام به خارج از کندو رفته ، شهد ، گرده ، آب و صمغ گیاهان را جمع آوری می نمایند. طی سهل انگاری زنبوردار ملکه جوان بین دو قاب مانده و به طور کاملاً تصادفی می میرد. پس از گذشت حدود یک روز زنبوران کارگر در شهر خود درصد پرورش ملکه ای جدید خواهند بود. سوالی که پیش می آید این است که چگونه ده ها هزار عدد زنبور کارگر متوجه وجود و یا عدم وجود ملکه  در شهر خود می شوند؟

چه چیزی سبب می شود که زنبوران کارگر با وجود ملکه جوان ملکه دیگری را پرورش نمی دهند؟
 

غده آرواره ای ملکه Queens  Mandibular   Glands

سه جفت غده درسر زنبوران ماده( کارگر و ملکه) شناخته شده است. غده بزاقی ، غده هیپوفارینژل و غده فکی(آرواره ای )

غده بزاقی در زنبوران کارگر و ملکه عملکردی مشابه دارند(هضم غذا). غده هیپوفارینژل در دوره خاصی از حیات زنبوران کارگر فعال است و ژله رویال(غذای شانه ها) تولید می نماید و غده آرواره ای در ملکه و زنبوران کارگر کاربردی متفاوت دارند.

غده آرواره ای در دو طرف سر، زیر شاخک ها و قسمت فوقانی آرواره ای بالایی زنبور عسل قرار دارد. ترشحات این غدد توسط کانلی از آرواره به دهان ریخته می شود.

در سال 1961 Butler و همکارانش دو نوع اسید مهم از ترکیبات فرمون آرواره ای را تشخیص دادند.

1)9-oxo-2-decenoic  acid  or  9-keto-(E)-2-decenoic acid (9ODA)

2) 9-Hydroxy-2-decenoic  acid (9HDA)

در سال 1987 محققین دانشگاه Simon  fraser سایر ترکبیات ناشناخته این فرمون را ( این فرمون از 5 ماده تشکیل شده است) کشف کردند.

مقدار فرمون ترشح شده در ملکه به سن ملکه ، جفت گیری ملکه ، فصل و اوقات روز وابسته است. پس از لقاح ملکه و شروع تخم ریزی آن میزان ترشح فرمون تا حله بالایی افزایش می یابد. میزان ترشح فرمون در ملکه های پیر به میزان قابل توجهی کاهش می یابد. همچنین در فصول پاییز و زمستان نیز میزان ترشح کاهش می یابد. در کل در مواقع تخم گذاری ملکه نسبت به سایر اوقات میزان  ترشح این فرمون بیشتر است.

 

عملکرد فرمون غدد آرواره ای در جنس کارگر

این غده تاسن 12 روزگی به همراه غده هیپوفارینژل در جنس کارگر مسئول تولید ژله رویال می باشد. ژله رویال غذای مصرفی لاروها تا سن 3 روزگی و ملکه تا پایان عمر می باشد. تحقیقات نشان می دهند که این دو غده در غیاب دیگری قادر به تولید ژله رویال نمی باشند . با مسن شدن زنبوران کارگر و غیر فعال شدن  هیپوفارینژل غدد آرواره ای تغییر کاربری می دهند. این غده فرمون 2-heptanone را ترشح می سازد که این فرمون در هشدار و دفاع کاربرد دارد.
بقیه در ادامه مطلب

ادامه مطلب

رنگ های ملکه در سال های مختلف

موضوعات : ملکه

رنگ های ملکه در سال های مختلف

   پشت ملکه هائی که از خارج خریداری می شوند معولاً رنگ مخصوصی دیده می شود . این رنگ در سال های مختلف متفاوت است . این رنگ ها طبق پیشنهاد کنگره بین المللی زنبورداران در سال 1929 در شهر کلن آلمان تعیین شدند .

ابتدا از 4 رنگ استفاده می شد ولی بعداً به 5 رنگ افزایش پیدا کرد . به وسیله این رنگ ها همواره می توان از سن ملکه آگاه شد و در صورت پیر بودن آنها را عوض کرد . این رنگ ها هر 5 سال دوباره تکرار می شوند چون ملکه ها بیشتر از 5 سال عمر نمی کنند . در زیر جدول رنگ پشت ملکه در سال های مختلف آورده شده است :

1396

1391

1386

1381

1376

1371

زرد

1397

1392

1387

1382

1377

1372

قرمز

1398

1393

1388

1383

1378

1373

سبز

1399

1394

1389

1384

1379

1374

آبی

1400

1395

1390

1385

1380

1375

سفید

 

رنگ ملكه

 منبع : زنبورعسل و پرورش آن نوشته دکتر شهرستانی

ادامه مطلب

تولید دائمی ملکه زنبور عسل _ روش سوئدی

موضوعات : ملکه

تولید دائمی ملکه زنبور عسل _ روش سوئدی

در کندوهای معمولی با قوی ترین جمعیت ها ( و روشهای متداول ) می توان سالیانه حداکثر 3 بار پشت سر هم و هر بار حدود 30 عدد ملکه تولید نمود که سالیانه 90 تا 100 ملکه از هر کندو می شود. پس از آن باید ملکه را به کندویش برگرداند و یا به جمعیت ملکه تازه و جفتگیری کرده ای داد تا روال زندگی عادیش را که مدتی ( بدلیل تولید ملکه زنبور عسل ) مختل شده بود از سر گیرد. در غیر این صورت پس از مدتی کارگران شروع به تخمگذاری می کنند که از تخمهایشان تنها زنبورهای نر بوجود خواهند آمد و چنین جمعیتی را معمولا از بین رفته باید دانست.

به منظور احتراز، روش جدیدی پیشنهاد می گردد ( متد سوئدی ) که به کمک آن می توان از هر جمعیت به تعداد خیلی زیاد تر و در تمام سال که گرمای هوای محیط اجازه دهد و شهد گرده گل به اندازه کافی وجود داشته باشد ملکه تولید نمود. هرگاه در طبیعت شهد و گرده گل کم بود به کمک تغذیه مصنوعی هم می توان به همان هدف رسید.

به قرار زیر از کندوی بزرگ یک طبقه ای که دو برابر کندوی معمولی و با 20 قاب است استفاده می گردد. زنبورهای یک جمعیت خیلی قوی را داخلش می ریزند. ملکه را وسط کندو همراه 2 شان کاملا خالی از عسل و گرده گل و لارو گذاشته و دو طرف شانها دو عدد پنجره و ملکه می گذارند به طوریکه وی به هیچ وجه نتواند از آنها عبور کرده و به نقاط دیگر کندو برود و همه امکانات فعالیت و تخمگذاریش به همین 2 قاب خالی محدود گردد. ولی زنبورهای کارگر می توانند از پنجره ها عبور نموده و به ملکه دسترسی داشته باشند و وی را تغذیه نمایند. هرگاه جمعیت خیلی قوی نبود با آویزان کردن شانهائی با لاروهای سربسته ولی بدون زنبورهایی که رویشان نشسته اند از سایر جمعیتها به داخلش جمعیت را تقویت می نمایند. ملکه ناچار است تنها در همان 2 شان خالی تخمگذاری کند شانها را پس از تخمگذاری فوری برداشته داخل کندوهای دیگر آویزان می کنند تا بقیه رشدشان را آنجا ادامه دهند و باز هم فورا با 2 عددشان خالی دیگر 2 عدد شان برداشته را جایگزین می نمایند تا ملکه امکان ادامه تخمگذاری را داشته باشد. این کار را مرتبا و دائما با کنترل دقیق ادامه می دهند یعنی به محض اینکه ملکه داخل شانها کاملا تخمگذاری نمود آنها را به کندوی دیگر انتقال داده و به جایشان 2 عدد شان خالی بین 2 پنجره ملکه آویزان می کنند.

شانهای منتقل شده را در کندوی تازه آنقدر باقی می گذارند تا پس از چند روز کارگران سر سلول هایشان را به تدریج با موم بپوشانند. آنگاه آنها را دوباره به کندوی بزرگ بر می گردانند تا پس از چند روز زنبورهایش تولد یافته و لارهای که در سلول های ملکه در حال رشدند را تغذیه نمایند ولی این بار خارج از فاصله بین 2 پنجره ملکه در نقطه ای مناسب و پر از زنبور آویزان می شوند. شانهای با سلولهای سربسته را می توان و اغلب حتی باید از سایر جمعیت ها هم به تعداد مورد لزوم و مداوم برداشته داخل کندوی بزرگ آویزان کرد تا زنبورهایشان پس از تولد بتوانند به پرستاری لاروهای که قرار است تبدیل به ملکه شوند بپردازد. انتقال شانها با سلولهای سربسته باید در تمام فصل های که در کندوی بزرگ ملکه تولید می شود ادامه داشته باشد تا همیشه به تعداد کافی زنبورهای پرستار برای تغذیه لاروهای ملکه وجود داشته باشد.

قابهای پیوند را پس از پیوند کردن لاروهای از جمعیتهای پر محصول و آرام به داخل سلول هایشان در کندوی بزرگ آویزان می کنند تا به وسیله زنبورهای پرستار خوب تغذیه شود. این قابها اینقدر در کندو باقی خواهند ماند تا سر سلولهای ملکه شان وسیله کارگران با موم بسته شود. آنگاه آنها را بیرون آورده هر یک از سلولهای سربسته ملکه را داخل یک قفسه ملکه می گذارند.

تعداد 16 تا 20 عدد شان را داخل یک قاب پرورش ملکه در طبقه دوم یک کندوی قوی و دو طبقه آویزان می کنند تا ملکه ها با استفاده از گرمای  35 درجه داخلی کندو و یکی پس از دیگری تولد یابند. در کندوی دو طبقه بجای یک قاب پرورش ملکه می توان 2 یا 3 قاب هم آیزان کرد. در کندوی بزرگ هم بسته به قدرت جمعیت به جای 2 قاب پیوند می توان 3 یا 4 قاب پیوند آویزان کرده و به محض بسته شدن سرسلولهای ملکه قابها را به کندوهای 2 طبقه انتقال داد و فوری به جایشان دوباره قابهای پیوند با سلولهای سرباز پیوند شده با لارو آویزان کرد و این کار را سالیانه تا اوایل فصل نرکشی ادامه داد. لاروها را معمولا در سلولهائی پلاستیکی و یا سلولهائی که مصنوعا با موم درست شده اند پیوند می کنند.

روش سوئدي پرورشملكه زنبورعسل

منبع : کتاب زنبور عسل و پرورش آن از دکتر شهرستانی, پدر زنبور داری ایران

ادامه مطلب

پرواز لقاحی ملکه واثرات نامطلوب خویش جفتی

موضوعات : ملکه

پرواز لقاحی ملکه واثرات نامطلوب خویش جفتی درزنبورعسل

اسماعیل زینال زاده– کارشناس علوم دامی

مقدمه:

خویش جفتی ها از عوامل مخرب طبیعت می­باشند. هرچقدر خویش جفتی ها کاهش یابد به همان اندازه عملکرد و بهره وری موجوات زنده بالا رفته و ناهنجاریهای ژنتیکی هم کاهش خواهد یافت. طبیعت نیز به سهم خود به طرق مختلف مانع خویش جفتی و همخونی موجودات زنده می شود. زنبورعسل نسبت به عوامل همخونی بسیار حساس است و در نهایت بطور دغیر مستقیم بر عملکرد کندو اثز سوء خواهد گذاشت. یکی از راههای جلوگیری از همخونی در زنبورعسل پرورش زنبوران نر اصلح در زمان پرورش ملکه است. ازدیاد زنبوران نر توسط یک زنبوردار حرفه ای در زنبورستان در فصل پرورش ملکه می تواند ضمن افزایش بهره وری و قدرت زیست کلنی، درصد خویش لقاحی را نیز در زنبورستان کاهش دهد.

 

باروری ملکه بوسیله نرهای غیر خویشاوند و اصلح باعث افزایش قدرت زیست زنبورعسل می شود. درزندگی انسانها هم توصیه علم ژنتیک، بر ازدواجهای غیرخویشاوندی است. به هر حال هر اندازه، ازدواج های فامیلی در موجودات زنده کم باشد، نتاج حاصله به همان اندازه شاداب تر و سالم تر خواهند بود.

 

سیستم جفتگیری ملکه:

 

دردنیای زنبوران عسل موضوع جفتگیری ملکه، قدری شگفت انگیز بوده و عوامل مختلف، مانع لقاح خویشاوندی ملکه می­شوند. اینک به برخی از قوانين حاکم بر زندگی زنبوران عسل و رفتار آنها در مقابل خویش جفتی ملکه می­پردازيم:

 

1- ملکه نمی تواند در داخل کندو جفتگیری کند. برای جلوگیری از همخونی فرزندان، ملکه ی زنبور عسل بایستی در یک پرواز لقاحی  با شکوه و سازماندهی شده، در خارج از کندو و در فضای آزاد جفتگیری کند. چرا که در این صورت نرهای کندوهای دیگر و حتی نرهای زنبورستان­های مجاور هم در مراسم پرواز لقاحی ملکه مشارکت کرده و درصد همخونی نتاج کاهش می­يابد.

 

ملکه،این ریسک بزرگ یعنی خروج از کندو را با جان و دل می پذیرد چرا که ممکن است، ملکه که موتور محرکه ی کندواست، در پرواز لقاحی، هر لحظه دچار سانحه شود (مثلا طعمه­ی صیاد شود) و کلنی زنبور عسل آن وقت یتیم خواهد شد. اما داشتن فرزندان سالم ارزش این ریسک را دارد.

 

لازم به ذکر است که ملکه زنبور عسل در طول عمر خود، فقط يک بار تلقیح شده و آن هم اکثرا" در هفته اول زندگی بعد از تولد است و چنانچه به هر دليلی در اين مدت نتواند بارور شود تا آخر عمر باکره مانده و تخمهای حاصل از اين ملکه، زنبوران نر خواهند بود که بایستی از خیر آن گذشت و اینگونه ملکه به درد کندو و زنبوردار نمی خورد.

 

2- زنبوران نری که مایل به جفتگیری با ملکه هستند در يک روز آرام و هوای آفتابی که شرایط کلیمایی(نور، حرارت، رطوبت، باد) در محیط مناسب بوده، درجاهای بخصوصی از فضا (مناطق تجمع نرها) که برای رسیدن به آن محل، با يکدیگر رقابت می کنند، حضور می يابند. رقابت براساس قانون انتخاب طبیعی، طی مراحلی از قبیل مسابقه­ی قدرت پرواز، دامنه پرواز، زمان پرواز، سرعت پرواز،(که ذیلا" اشاره خواهد شد) صورت می­گيرد و نرهایی که به مرحله نهايی مسابقه رسیده و انتخاب طبیعی شده اند، شانس جفتگیری دارند و بدین وسیله نرهای ضعیف در طول مراحل مختلف مسابقه حذف شده و به گزینی با این مراحل انجام می گیرد.

 

قدرت پرواز:

 

مدت پروازهای جفتگیری زنبوران نر پس از بلوغ حدود 25 تا 57 دقیقه می باشد. زنبوران نری که اسقامت پرواز و از قدرت بدنی بالایی برخوردار باشند، طبیعتا" طول پرواز و زمان پروازشان بیشتر خواهد بود. که این کار باعث افزایش شانس جفتگیری آنها خواهد شد. زنبوران نر در طول مسیر پرواز(از کندو تا محل جفتگیری) و قبل از رسیدن ملکه به محل ملاقات در فضا ترجیحا" نباید جهت اسراحت و تغذیه و تجدید انرژی به زمین فرود آمده و یا به کندوهای خود برگردند زیرا در غیر این صورت اینگونه نرهای ضعیف، فرصت و زمان رااز دست داده و بازنده ی مسابقه خواهند بود.

 

دامنه پرواز:

 

دامنه پرواز زنبوران نر ابتدا کوچک بوده و با افزایش سن دامنه پرواز شان نیز بیشتر می شود. جفتگیری ملکه در فاصله چند صدمتری تا چند کیلومتری کندو و در محلی بنام "مناطق تجمع نرها" و در فضای آزاد در ارتفاع حدود 10 متری از زمین صورت می گیرد. شعاع پرواز نرها از محل کندو 3 کیلومتر گزارش شده است. نرهایی که دامنه پروازشان بیشتر بوده و مسافت های زیادی را طی کنند، طبیعی است که شانس جفتگیری خوبی دارند. 

 

زمان پرواز:

 

اکثر نرها پروازهای خود را از سنین 6 تا 10 روزگی شروع کرده  و معمولا" 1 تا 4 پرواز و تعدادی هم تا هفت پرواز در گرمترین ساعات روز انجام می دهند. زمان پرواز نرها در طول روز غالبا" بین ساعات 1 تا 4 بعد از ظهر می باشد. البته زمان و مدت پرواز به طول روز، تغیرات آب و هوایی، شرایط اقلیمی و زیر گونه یا نژاد زنبور بستگی دارد. اولین پرواز نرها که معمولا" برای جهت یابی است 6 تا 16 دقیقه طول می کشد. زنبوران نری که در زمانهای مناسب و مقرر پرواز داشته باشند و یا اینکه تعداد پروازهای بیشتر و طولانی در اواسط  روز داشته باشند احتمال اینکه شانس جفتگیری بیشتری هم داشته باشند بسیار زیاد است. مدت زمانی که ملکه برای جفتگیری از کندو خارج می شود تا هنگام مراجعت معمولا" بین 10 تا 30 دقیفه طول می کشد ولی  گاهی اوقات این مدت کمتر یا بیشتر می شود. نویسنده ی مقاله یک بار در زنبورستان خود در ساعت 6.5 بعد از ظهر، رجعت ملکه را از پرواز لقاحی به همراه نشان جفتگیری مشاهده کرده است.     

 

 سرعت پرواز:

 

سرعت پرواز زنبوران نر حدود 2/9 تا 1/16 کیلومتر در ساعت گزارش شده است. سرعت زنبوران نر می تواند با همدیگر متفاوت و متغیر باشد، یعنی زنبوران نری که سرعت پرواز بیشتری دارند، طبیعتا" زودتر به محل ملاقات رسیده و از شانس جفتگیری بالایی برخوردار خواهند بود. همچنین نرهایی که در تعقیب ملکه در میدان جفتگیری، قدرت مانور دهی بالایی داشته باشند، زودتر از نرهای دیگر خود را به ملکه خواهد رساند. بدین صورت که ملکه در پرواز جفتگیری محفظه ی نیش خویش را نسبت به زنبوران نری که او را تعقیب می کنند باز نگه داشته و برای آنها واکنش نشان می دهد. نرها در محل تجمع، بصورت ستاره ی دنباله داری در زیر ملکه پرواز کرده و نری که سرعت تعقیب و پرواز و قدرت مانور بالایی داشته باشد خود را زودتر به ملکه رسانده و در عرض یک سوم ثانیه، او را ما بین پاهای خویش به نحوی در بر می گیرد که پنجه ی پاهای جلوئی و میانی در پشت ملکه و پنجه ی پاهای عقبی در زیر شکم او قرار گرفته و عمل جفتگیری انجام می گیرد. این درحالی است که نرهای ضعیف و ناتوان هنوز نتوانسته اند خود را به خط پایان و فینال مسابقه رسانده و در مراسم عروسی شرکت کنند و برای اینگونه نرها کاراز کار گذشته است.        

 

 3- بعد از عمل جفتگیری، نرها، طبق قانون حاکم بر لقاح حتی اگر قوی و اصلح هم باشند اجازه­ی حیات و زندگی ندارند و بلافاصله بعد از عمل آمیزش و باروری ملکه، نرها در فضا به علت آسیب دیدن دستگاه تناسلی نرینه به زمین سقوط کرده و می میرند.

 

4- ملکه با چندین زنبور نر(حدودا" 12 الی 20 زنبور نر) جفتگیری می ­کند، چرا که اگر فرضا" با یک زنبور نر جفتگیری می­کرد، اولا" اسپرمدان ملکه پر نمی شد و دوما"احتمال اینکه آن یک نر، خويشاوند و یا فرزند ملکه می شد وجود داشت و لذا فرزندان حاصله دچار همخونی می شدند. لذا برای پر شدن کیسه ذخیره اسپرم ملکه، جفتگیری های متعدد برای ملکه طراحی شده است. همچنین برای اینکه ضریب باروری ملکه های زنبورستان بیشتر شود، مستلزم پرورش نرهای قوی و اصلح توسط کندوهای پدری است.

 

5- یک زنبور نر حدود 10 تا 11 میلیون اسپرم تولید می کند و ملکه بعد از بازگشت از پرواز جفت گیری، بطور متوسط 80 ملیون اسپرماتوزئید در اویدوکت خود دارد که فقط 5 ملیون از آنها به داخل اسپرماتکا وارد می شوند. در این فرایند اسپرم­هایی که سالم و قوی هستند، شانس ذخیره در کیسه  اسپرم ملکه را دارند و اسپرم های ضعیف و نا توان دفع و حذف می شوند.

 

6- با این حال بعضی مواقع اتفاق می افتد که ملکه با برادران ناتنی خویش علیرغم موانع فوق، جفتگیری کرده و همخونی­هایی را درجمعیت کندو به پیش آورد، این گونه فرزندان حاصله، به اصطلاح نرهای دیپلوئید ناميده شده و با ترشح فرمون کانی بالیسم (همخواری) به وسيله این لاروها، در ساعات اولیه­ی مرحله­ی زندگی، توسط زنبوران پرستار از بین برده می شوند و حق حیات ندارند تا ساکنین کندو قدرت زیست و عملکرد بالایی داشته باشند.

 

نتیجه گیری:

 

بنابرین با علم به اهمیت وجود زنبوران نر در زنبورستان قطعا" يکی از وظايف مهم و اصلی یک زنبوردار اقتصادی، توليد و ازدياد زنبوران نر غیر خویشاوند به وسیله کندوهای پدری که دارای صفات مطلوب و خصوصیات مورد نظر باشند، در فصل پرورش ملکه می باشد. زيرا هر چقدر تعداد زنبوران نر در کلنی بيشتر باشد به همان اندازه تنوع ژنتيکی بيشتر شده و رقابت هم در بين زنبوران نر برای عمل جفتگیری با ملکه، جدی و تنگاتنگ  می شود و درصد خویش جفتی هم به طور معنی داری در جمعيت کاهش خواهد يافت که اين کار ضمن ايجاد هماهنگی و شادابی بیشتر در ساختار جمعیت کلنی، منجر به افزايش توليد و بهبود عملکرد و ساختار ژنتیکی کلنی شده و همچنین باعث افزایش توان مقاومت به شرایط سخت محیطی و قدرت زیست زنبورعسل خواهد شد. همانطوری که هر چقدر تعداد قوچ قوی و اصلاح شده در یک گله ی گوسفند بیشتر باشد به همان اندازه درصد باروری گله بالا رفته و بهگزینی و بهنژادی طبیعی در گله بهتر صورت می گیرد.

 

 

جفتگيري ملكه باكره زنبورعسل

جفتگيري ملكه زنبورعسل

 www.mellifera.ir

  منابع مورد استفاده:

پوراصغر جواد،ماهنامه دانشمند،شماره پیاپی 535،اردیبهشت 1387.

مستاجران محمد،ادریس محمدعلی،ژنتیک و اصلاح نژاد زنبورعسل،انتشارات ارکان اصفهان،1379.

پیرایرانی عبادالله،زنبوران عسل و زنبورداری،ج اول،دانشگاه آزاداسلامی واحد اردبیل،بهار1384.

عبادی رحیم،احمدی علی اصغر،پرورش زنبورعسل،چاپ سوم،انتشارات ارکان دانش،تابستان1385.

ادامه مطلب