وبلاگ

موضوعات : تغذیه

نظر به اینکه بروزبیماری ها خود به خود نبوده و برای وقوع آن بایستی شرایط لازم فراهم شود واسترسها (گرما و سرما)می تواند سرآغاز آن باشد به منظور پیشگیری از بروزمشکلات بیماری ها و حفظ سرمایه و کسب درآمد نگهداری کلنی ها در شرایط مطلوباز اصول مهم بوده که نیاز به مقدمات دارد و زمستان گذرانی مهم ترین آن است.

اولین اصل:

وجود مقدار کافی و مناسب ذخیره غدا در کندو است.که باید حداقل برای هر کندو با۵قاب متوسط زنبور۵کیلو عسل باشد. عسلمذکور بایستی به صورت قاب و با پولک سربسته باشد تا در زمان نیاز زنبوراننسبت به باز نمودن حجرات عسل و مصرف آن اقدام نمایند(در مناطق با طولزمستان متوسط).در صورتی که دستی در برنامه قرار داشته باشد می توان در رژیمغذایی دستی مقداری (شربت عسل)همراه نمود . (مقدار غذا با طول دوره سرمابستگی دارد )البته وجود گرده در قابها الزامی است.

دومین اصل 

ترتیب چیده شدن قابهاست یک قاب پوکه یا یک طرفخالی و طرف دیگر عسل از سمت خالی بایستی در جوار دیواره کندو قرار گیرد.قابهای مناسب تخم ریزی یا حاوی تخم ، لارو و شفیره کنار قاب مذکور قرارگرفته و سپس قاب حاوی غذا در قسمت کنار این قابها(به سمت مرکز کندو) قرارگرفته و سپس یک قاب خالی (پوکه) قرار گرفته کنار آن در هر طرف کندو یک میخکوچک برای ثابت نمودن قابها به کندو زده و یا بقیه فضا را با قاب بدون مومبه جهت ثابت نمودن قابها پر نموده و درب کندو را می بندیم (قرار دان گونیپلاستیک یا برزنت روی قابها و بستن سوراخ تهویه پشت کندو ، مغایر اصولبهداشتی است ) ولی استفاده از پوشش تخته سه لا یا فیبریدارای منفذ مناسبتوصیه می شود در صورت لزوم می توان در یک جعبه کندو دو کلنی را مستقر کرد ودو سوراخ پرواز در ان تعبیع نموده و بین هر دو کندوی مستقل را به قراردادن یک صفحه فیبری تا زیر سقف کندو به موازات قابها از کف تا زیر درب کندوآنها را از هم جدا نمود. سوراخهای تهویه درب و بدنه کندو نبایستی مسدودگردد.

سومین اصل:

ترکیب جمعیتی و میزان آن و مدیریت بیماریها می باشد.

الف) ترکیب جمعیتی: به این منظور در هر کلونیبایستی مقدار مناسبی تخم روز ، لارو و شفیره به انضمام تعداد مناسبی زنبورکارگر جوان وجود داشته باشد. و بهتر است هر ساله حدود ثلث تا نصف قابهایحجره دار نو شود.

ب) در مورد بیماریها نکات بسیاری باید قید شود.لیکن بدلیل اینکه در هر منطقه ای به علت بیماریهای خاص و شرایط ویژه نکاتبهداشتی و درمانی همان منطقه باید رعایت شود و شرایط خاص را کارشناس هرمنطقه بایستی بررسی و اعما نماید. لذا به ذکر نکات کلی و بطور اجماع اکنتفامی شود.

بنابراین فعلا مبارزه و کنترل آفات و انگلهایزنبور عسل (واروا ، نوزما آکارا پیس و ...) که از اهمیت بسیاری برخورداراست مختصرا بیان می شود.

در مورد واروا تا۲%میانگین آلودگی زنبوران بدوناهمیت و میانگین تا۵%قابل درمان و یا برنامه ریزی برای درمان در فصلبعدی می باشد. آلودگی بیش از۵%بایست برنامه ریزی قاطع اعمال شود ( حذفکندوهای ضعیف یا ادغام آنها و مصرف دارو یا اقدامات بیولوژیک ضروری است.(میانگین آلودگی = معدل درصد آلودگی تعداد کندوهای نمونه گیری شده است) (درصد آلودگی = تعداد کنه *۱۰۰تقسیم بر تعداد زنبور نمونه)

در مورد نوزما در صورت رویت علایم و شدت آلودگیباید تصمیم گیری و درمان مناسب انجام شود ابتدا اگر تعداد کندوهای آلوده کمبود (یک کندو) حذف آن و جدا سازی کندوهای مشکوک و درمان آنها و پیش گیریدر بقیه کندو ها ضرورت دارد. ( ظهور علایم در بیش از یک کندو با توجه بهرطوبت منطقه و یا کوچ به منطقه مرطوب درمان کلیه کندوها ضروری است) در صورتوجود سابقه قبلی بیماری مثلا در فصل بهار قبلی نیز بایستی نمونه گیری وآزمایش شود. اگر وجود بیماری به صورت مزمن یا مخفی تایید شد(بیش از۶۰عددعامل بیماری در یک شان میکروسکوپی از محلول حاصل از سلایه شکم۲۰زنبور)در صورت لزوم با توجه به وجود علایم و درصد آلودگی کندوها ( بیش از۱%)اقدام به مبارزه نمود.

در مورد آکاراپیس وودی در صورتیکه کوچ به مناطقخشک تر از محل استقرار قبلی در برنامه باشد نیاز به اقدام دارویی نمی باشدضمنا اگر داروهای تدخینی و یا سیستمیک ضد واروا یا اسید اگزالیک و یا اسیدفرمیک در مبارزه مصرف شود. از شدت وفور اکاراپیس ودی می کاهد و کنترلزنبورستان در فصل زاد و ولد بعدی ضروری است . اصولا این بیماری به رطوبتمنطقه بستگی شدید دارد و در مناطق خشک دیده نمی شود.

در مورد لوک نیز بایستی با دقت و شدت عمل شود وعاری بودن کندوها از علایم بیماری قطعی گردد. و در صورت نیازاقدام درمانیمناسب انجام شود( حذف کلیه کندوهای دارای علامت و تجویز دارو به هر کندو۴بار به فاصله یک هفته هر بار۱۰۰الی۲۰۰میلی گرم اکسی تتراسیکلین۲۰%)به ویژه در مبارزه با لوک آمریکای که درمان بلند مدت و نابودی هاگها پس ازتبدیل هاگ به باسیل میسر و از اهمیت زیاد برخوردار است اصوالا تا هنگامی کههاگهادر کندو باشد و با نوزادان تماس یابد. هاگها به باسیل تبدیل و سپسباسیلها هر کدام هزاران هاگ ایجاد و هاگها مجددا به باسیل تبدیل و باعثبروز بیماری می شود. حذف کلیه قابهای دارای علایم بیماری و جابجاییزنبورستان سرلوحه کار است.

(ضمنا سایر بیماریها نیز مهم است و باید مد نظز باشد ولی در درجه بعدی اهمیت است و حسب مورد بایستی اقدام شود)

توضیح اینکه رابطه میزان جمعیت کندو و حجم آن باطول دوره سرما و شدت سرما بایستی رعایت گردد. یعنی اگر طول دوره سرما یاشدت آن کم باشد جمعیت کمتری نیاز است و برعکس و به همین مبنا جمعیت بیشترغذای بیشتری نیاز دار. بنابراین صلاح در این است که همیشه مقدار غذا بیش ازنیاز کندو برای زمستان گذرانی در نظر گرفته شود که اگر سرما و عدم دسترسیبه گل و تامین غذا بروز نمود جمعیت کندو از بی غذایی نابود نشود و تمامزحمات و هزینه مربوطه هدر نرود. البته مکان استقرار کندوها و تاثیر سرمایمحیط استقرار بر مصرف عسل تاثیر داشته و سرمای قابل تحمل در کاهش مصرف عسلموثر است که باعث کاهش تحرک و کاهش تخم ریزی و جمعیت نیز می شود که جبرانجمعیت در شروع گرما بایستی در اولویت باشد و بدین منظور می توان کوچ کوتاهیا لزوما بلند و تغذیه دستی تحریکی دو ماه قبل از نیاز به جمعیت فراواناجرا گردد. و افزایش جمعیت با شروع وفور گل در طبیعت بایستی تطابق داشته ودر واقع پیشواز فصل گل رفتن و جلوتر از صحرا و طبیعت بودن بایستی هدف اصلیدر کسب عسل باشد.

استراتژی درمان

نظر به اینکه مصرف سموم (دارو)از نظر هزینهاقتصادی ونیروی کارگر و تاثیر منفی آن برروی ساختار بدنی زنبور (ژنها) بهوبژه ملکه و باقی مانده دارویی در عسل و سلامت مصرف کننده عسل و عواقب ناشیاز اثرات سوء سموم روی نسل های بعدی زنبور واجد اهمیت است و با توجه بهاینکه بیماری های انگلی پیشگیری ندارد و برای تصمیم به درمان هم بایستیآلودگی در حد منطقی باشد تا اقدام به دارو درمانی سنجیده باشد.

بنابراین در استراتزی مبارزه و درمان واروا مصلحت در آن است که:

۱)برنامه مراقبت از این بیماری به ویژه درکندوهای با آلودگی قبلی از نظر اقتصادی – سلامت عسل و کندو – و هزینه نیرویکار مهم بوده و باید مد نظر باشد و در صورتی که آلودگی ثابت مانده با توجهبه شرایط و فصل اقدام شود یا اگر رو به ازدیاد است تصمیم مناسب اتخاذ(درمان شود). در صورتیکه اگر الودگی رو به تنزل است از درمان دارویی پرهیزنمود .و به اقدامات حمایمی و بیولوژیک به منظور حصول نتیجه بهتر و سریع ترروی آورد .بدین سان با اعمال ادغام کندوهای مقاوم و تغذیه دستی و دادن قابشفیره و زنبور جوان بالغ به مقاومت بیولوژیک زنبورها رسید.

۲)با توجه به ویژگی های زنبور عسل (خسلت نظافتگری + زنهایR,Uو پدیده گرومینگ و خصلت اموزش پذیری عمل گرومینگ ، زنبورانتازه متولد یا منتقل به کندوی جدید عمل گرومینگ را فرا میگیرند)ذاز همینویژگیها در جهت حذف درمان داروی ناخواسته باید استفاده نمود.

روش برخورداری با بیماری (استراتژی مبارزه با وآروآ)

گر معدل آلودگی در حد کمتر از۲%بود کلا نیاز بهدرمان نیست و برنامه مرافبت سالی یکبار دو ماه بعد از شروعاولین تخمریزی عمده یا ابتدای هر فصل کوچ به گرمسیر، بایستی انجام شود و اگر معدلآلودگی تا۵%بود بایستی ابتلاء مشکوک قلمداد و شرایط کوچ و فصل راهنمایمراقبت بیماری در زنبورستان باشد و بر این اساس استراتژی درمان برگزیدهشود. در صورتی که معدل آلودگی بیش از۵%بود با توجه به فصل اگر ابتدای فصلزاد و ولد بود اقدام به درمان باید صبر نمود. در غیر این صورت حسب شرایطبایستی اقدام شود.

۱)نکته مهم : در صورت عدم استفاده از سموم مجاز(مصرف سموم غیر مجار بسیار خطرناک است)با حذف کندوهای ضعیف و غیر مقاوم بهواروا و برنامه حمایت غذایی جمعیت و کمک بیولوژیک (استفاده از گونه هایمقاوم ) پس از چند سال کندوها به نحو محسوسی قدرت مقابله و دفاع از خودعلیه واروا را کسب می کند.

۲)نکته مهم : اصولا هر دارو در صورتی که واردسیستم بدن زنبور شود از جنبه های مختلف تاثیرات متفاوتی در زنبورها دارد کهبعضی سوء بوده و بهتر از حداقل مصرف داروها و حداکثر اعمال مدیریت واقدامات حمایتی جهت مفقیت بلند مدت انجام شود (حتی الامکان اقدام داروییدارویی و حمایت بیولوژیک توام باشد).

۳)سموم مجاز بایستی طبق تناوب و دقیقا طبق توصیهسازنده و دامپزشک متخصص مصرف شود تا ضمن اجتناب از ظهور نسل مقاوم کنه بهسم از تجمع و اثرات سوءیک نوع سم در کندو(در موم و زنبور و عسل )پرهیزنمود.

خلاصه: داروها به ویژه سموم ضد واروا بایستیبسیار اگاهانه مصرف شود تا از بروز نسل مقاوم کنه –انباشت سم و به ویژه یکنوع سم که ممکن است به حد خطرناک در موم و بدن زنبورها به خصوص ملکه و عسلبرسد پرهیز شود و از اصول بیولوژیک و اقدامات حمایتی و تغذیه ای مناسب درکندوها بهره برد و ز توان مقابله طبیعی زنبوران با واروا استفاده شود تاعلاوه بر پرهیز از مشکلات عدیده (مالی , بهداشتی ,ضعف کلی زنبوران و عدمتولید عسل و غیره ) عسل سالم تر و بیشتر و کار توام با موفقیت اقتصادی کههدف هر کسی است حاصل شود . قطعا به گزینی می تواند در این مورد نقش عمده ایداشته باشد و توصیه می شود این سموم نه کمتر و نه بیشتر از دستور سازندهیا دامپزشک متخصص استفاده شود.

 

نویسنده : دکتر سیروس کوشا -کارشناس سازمان دامپزشکی کشور

زمستان گذراني زنبورعسل

ادامه مطلب
موضوعات : تغذیه

بازديد كندوها براي اماده كردن كلنيها براي زمستان گذراني به شرايط اب و هوايي مناطق مختلف بستگي دارد.اماده سازي كلني ها براي زمستان گذراني بايد بلافاصله بعد از برداشت عسل در اواخر تابستان يا اوايل پاييز اغاز شود.در اين بازديد بايد سه عامل مورد توجه قرار گيرد.اول:وجود ملكه جوان و شايسته در كندوو وضعيت تخمگذاري ان.دوم:وضعيت جمعيت كندو.سوم:وضعيت ذخيره زمستاني كندو.در صورتي كه كندويي داراي ملكه پير و از كار افتاده بوده و يا كندويي بدون ملكه باشد در صورتي كه زنبوردار ملكه جوان تخمگذار در اختيار داشته باشد بايد ملكه پير را حذف كرده و ملكه جوان را به ان كندو معرفي كند.و در صورت نداشتن ملكه جوان چنين كندويي را در ليست كندوهاي ادغامي قرار دهد.در مورد وضعيت جمعيت كندو هر گاه كندويي در اواخر تابستان كمتر از چهار قاب جمعيت داشته باشد چنين كندويي را بايد ادغام كرد.با توجه به ذخيره زمستاني نحوه تغذيه بايد طوري باشد كه هر كندو براي يك قاب جمعيت حداقل دو كيلو عسل در اختيار داشته باشد.به عبارت ديگر يك كندوي ده قاب جمعيت بايد حدود 20كيلو عسل جهت زمستان گذراني داشته باشد.

بازديد كندوها براي زمستان گذراني زنبورعسل

ادامه مطلب
موضوعات : تغذیه

گرده گل

اندازه گرده گل از كوچكترين آن(Myosotis )يك هزارم ميليمتر تا بزرگترين آن گرده گل كدودو دهم ميليمتربا رنگهاي متنوع از زرد كم رنگ تا قرمز و قهوه اي كاملاً متنوع است.

درکنار عسل و عسلک، گرده گل (عنصر پرزينگي گل) مهمترين غذايي است که زنبورعسل براي زيستن و رشد بدان نياز دارد و آن را از روي گلهاي گياهان جمع آوريو به کندو آورده و صرف تغذيه لاروها مي نمايد. بدون گرده لاروها و زنبورهاقادر به ادامه حيات نيستند، البته موادي وجود دارند که در مواقع ضروريبراي مدت کوتاهي مي توانند تا اندازه اي جانشين گرده گل شود و کمبودش رانسبتا جبران نمايد ولي جانشيني دائمي مشکل و غيرممکن است.

در حال حاضر قیمت هر 100 گرم گرده گل بطور متوسط بین 15 الی 25 هزار تومان متغیر است

برايتشخيص دقيق نوع گل و منطقه اي كه عسل از آن تهيه شده ار ست ، اقدام بهتجزيه گرده گل ميكنند كه هيچگونه احتمال اشتباه در آن نيست از اين طريق ،ميتوان ارزش عسلهاي موجود در بازار را تشخيص داد و آنهايي كه مي خواهندعسلهايي را به جاي نوع ديگر معرفي كنند ، نا اُميد كرد.

تنها باديدن خواص فيزيكي ظاهري عسل ( شكل ظاهري ، طعم ، رنگ و عطر ) نمي توان بااطمينان كيفيت آنرا مورد تائيد قرار داد و تنها روش بدون خطا براي ارائهكارت هويت براي يك عسل، همان تجزيه گرده گل است، زيرا عسل داراي تعداد بيشماري گرده بوده(تنها در يك كيلوگرم عسل ، چند ميليون گرده گل يافت ميشود كه معمولاً از ديد چشم غير مسلح پوشيده است.

ادامه مطلب
موضوعات : تغذیه

انبار یا هر جایی که عسل در آن نگهدازی می شود باید پاکیزه و براحتی قابل تمیز شدن باشد ، و در دسترس حشرات ، جانوران و یا آلودگی های نظیر گرد و خاک نباشد . دمای انبار و طول مدت نگهداری نیز بر کیفیت عسل تاثیر می گذارد . اگر عسل را بعد از بسته بندی نهای در دمای 22 تا 25 درجه سانتی گراد انبار کنیم تغییرات آن در سطح قابل قبول بوده و موجب از بین رفتن رنگ ، طعم و آنزیم های عسل خواهد شد . عسلی که مرحله نهایی ( حرارت ) را نگذرانده است باید در دمای کمتر از 10 درجه سانتی گراد نگهداری شود . انجام این کار روی رنگ ، عطر و طعم عسل حتی پس از سالها هیچ تاثیری نخواهد گذاشت . بهترین دما برای نگهداری عسل 7 الی 12 درجه سانتی گراد می باشد .

از آنجائیکه عسل خیلی زود بوهای خارجی را به خود جذب می کند بنابراین نباید آنرا نزدیک موادی مانند پارافین ، قیر ، بنزین و ماهیای دودی نگهداری نمود .
از آنجائیکه عسل شدیدا جاذب الرطوبه است بنابراین در هر جا که نگهداری می شود اعم از جاهای مرطوب ، خشک ، داخل یخچال و قفسه ها باید فقط در ظروف سر بسته با سر پوش محکم باشد .
بر خلاف اغلب مواد غذایی عسل را می توان برای مدت نامحدود نگهداری نمود . عسل طبیعی بسته بندی شده در اثر گذشت زمان کمی از نظر طعم تندتر و از نظر رنگ تیره تر می شود ، اما کیفیت آن در صورتی که در معرض هوا قرار نگیرد تغییر ی نخواهد کرد .
نگهداری عسل به مدت طولانی ، روی ترکیبات آن اثرات زیادی می گذارد ، عسل شبدرمحصول سال 1923 با عسل شبدر محصول 1957 ، با هم مقایسه شده است . افزایش میزان هیدروکسی متیل فورفورال ( HMF ) در عسل در طی مدت نگهداری ( زمان و حرارت ) بیانگر کیفیت عسل می باشد . میزان HMF در عسل در طی مدت نگهداری و درجه حرارت را نشان می دهد . 
 عسل داراي خاصيت اسيدي است و نگه داري آن در ظروف فلزي نامناسب است ، زيرا خاصيت اسيدي عسل موجب خوردگي ظروف فلزي و مهاجرت ذرات فلز به داخل عسل مي شود ؛ ظروف پلاستيكي و نايلوني باعث تغيير مزه و طعم عسل مي شود .

سالمترين روش نگه داري در حجم كم ظروف شيشه اي ، لعابي و سفالي  است ، براي نگه داري عسل با حجم زياد بايد از ظروف استيل يا ظروفي كه سطح داخلي آن به وسيله مواد مقاوم به اسيد پوشيده شده باشد استفاده نمود  .

انبار یا هر جایی که عسل در آن نگهداری می شود باید پاکیزه و براحتی قابل تمیز شدن باشد ، و در دسترس حشرات ، جانوران و یا آلودگی های نظیر گرد و خاک نباشد . دمای انبار و طول مدت نگهداری نیز بر کیفیت عسل تاثیر می گذارد . اگر عسل را بعد از بسته بندی نهایی در دمای اتاق انبار کنیم تغییرات آن در سطح نسبتا  قابل قبول می باشد .

عسلی که مرحله نهایی ( حرارت ) را نگذرانده است باید در دمای کمتر از 10 درجه سانتی گراد نگهداری شود . انجام این کار روی رنگ ، عطر و طعم عسل حتی پس از سالها هیچ تاثیری نخواهد گذاشت . بهترین دما برای نگهداری عسل منفی 7 الی 12 درجه سانتی گراد می باشد .به شرطی که ظروف مورد استفاده کاملا مقاوم به اسید بوده و همچنین حتی الامکان جریان هوا محدود و محیط بسته باشد  

از آنجائیکه عسل خیلی زود بوهای خارجی را به خود جذب می کند بنابراین نباید آنرا نزدیک موادی مانند پارافین ، قیر ، بنزین و ماهیای دودی چای  ، نگهداری نمود .

از آنجائیکه عسل شدیدا جاذب الرطوبه است بنابراین در هر جا که نگهداری می شود اعم از جاهای مرطوب ، خشک ، داخل یخچال و قفسه ها باید فقط در ظروف سر بسته با سر پوش محکم باشد .
بر خلاف اغلب مواد غذایی عسل را می توان برای مدت نامحدود نگهداری نمود . عسل طبیعی بسته بندی شده در اثر گذشت زمان کمی از نظر طعم تندتر و از نظر رنگ تیره تر می شود ، اما کیفیت آن در صورتی که در معرض هوا قرار نگیرد تغییر ی نخواهد کرد .

نگهداری عسل به مدت طولانی ، روی ترکیبات آن اثرات زیادی می گذارد ، از جمله می توان به افزایش میزان هیدروکسی متیل فورفورال ( HMF )  اشاره نمود که در عسل در طی مدت نگهداری ( زمان و حرارت ) بیانگر کیفیت عسل می باشد

ادامه مطلب
موضوعات : تغذیه

طریقه نگهداری عسل

حرارت دهی عسل: ‏
غلظت و چسبندگی بيش از حد عسل سبب شده ، زنبورداران زمان استخراج ، فرآوری وبسته بندی عسل با ‏مشکلات فراوانی مواجه شوند . درجه چسبناکی عسل ها با توجه به نوع شهد ، منطقه برداشت و ترکيبات عسل ‏متفاوت است . چنانچه درجه چسبناکی عسل گياه مريم گلی در 25 درجه سانتی گراد در مقايسه با عسل شبدر ‏شيرين 28 واحد (توازن ‏poise ‏ ) بيشتر است . چسبناکی عسل عامل مهمی در فرآيند توليد است. چنانچه اين ‏خاصيت ويژه عسل می تواند مدت زمان طولانی را در استخراج ، تصفيه ، مخلوط نمودن و بسته بندی به خود ‏اختصاص می دهد . گرم نمودن عسل از چسبناکی عسل می کاهد به طور مثال درجه چسبناکی عسل شبدرشيرين ‏در 13/17 درجه سانتی گراد 600 توازن و در 17/1 درجه سانتی گراد 2/6 توازن است . از اين خصيصه در فرآيند ‏های توليد صنعتی استفاده های فراوانی برده می شود . خصوصيات عسل مربوط به ترکيبات اساسی پايدار قندها ‏نيست چرا که می توان آنها را در هر محصول شيرين ديگری مثل قند ساده ، شيره ميوه ها ، مارمالادها، و... يافت . ‏اين خصوصيت ويژه را می توان مربوط به ترکيبات جزئی شهد و خود زنبور دانست . بسياری از اين مواد که به ‏عسل ، بو و طعم و برخی خواص حياتی می بخشد بسيار نا پايدار و بی ثبات هستند يعنی آنها با حرارت دادن دچار ‏آسيب می شوند . با در نظر گرفتن موارد ذکر شده بر کيفيت و خواص فيزيکی مخصوص عسل ، آنرا با دقت تحت ‏تاثير حرارت قرار دهيم .‏

دمای مطلوب در زمان استخراج عسل
اغلب توصيه می گرددبرای سهولت در استخراج بلافاصله پس از از انتخاب شان هایعسل ، آنها را درپوش ‏برداری و عسل آنرا استخراج نمود . اما چنانچه وقفه ای در اين ميان ايجاد شد نگهداری شانها در دمای 32 تا 35 ‏درجه به مدت يکروز قبل از استخراج عسل پيشنهاد می گردد . اين دما هم به تغليظ سازی و هم به استخراج آسانتر ‏عسل کمک می نمايد . لازم به ذکر است حرارت دهی بالا در زمان استخراج می تواند منجر به شکسته شدن شانها ‏درون اکستراکتور گردد.‏
‏ ‏
حرارت مطلوب در زمان تصفيه عسل ‏
تصفيه عسل از ناخالصی هايی که به هر دليلی با عسل مخلوط شده اند يکی ازمراحل مهم در فرآوری عسل می ‏باشد . تصفيه عسل به منظور جدا سازی مواد جامد که در ظاهر و يا حتی در طعم ، بو ، و ترکيب عسل اثر می ‏گذارد و يا برای پيشگيری از شکرک زدن عسل صورت می گيرد . تصفيه شدن عسل شامل دو مرحله می باشد : ‏
‏1) تصفيه نا خالصی های بزرگ مانند قطعات موم ، قطعات بدنی زنبور ، سنگ ريزه و...‏
‏2) تصفيه ناخالصی های ريز مانند : دانه های گرده ، مواد کلوئيدی و....‏
برای سرعت بخشيدن به عمل تصفيه ، معمولاً عسل را مقداری گرم می کنند . عملته نشينی ناخالصی های بزرگ ‏در دمای 25 تا 30 درجه سانتی گراد تقريباً به سرعت صورت می گيرد . برای جدا سازی نا خالصی های ريز ، عسل ‏را بايد از صافی يا شبکه توری با سوراخ های 2/ تا 1/ ميليمتری عبور داد . ميزان دمای پيشنهادی برای اين عمل نيز ‏‏30 درجه سانتی گراد می باشد . نکته قابل توجه در اين قسمت از فرآوری اين که در هنگام ته نشينی حتی الامکان ‏از ظروف سر بسته استفاده شود در غير اين صورت سطح تماس عسل را با هوا کاهش داد و از ايجاد حباب های ‏هوا درون ظروف عسل جلوگيری به عمل آورد چون حتی يک حباب کوچک هوا در شرايط مساعد می تواند ‏هسته تشکيل شکرک باشد .‏
حرارت مطلوب در زمان بسته بندی
‏ حرارت دهی عسل در زمان بسته بندی به منظور کاستن از چسبندگی و سهولت درانتقالات از ظروف ذخيره به ‏ظروف کوچک و مورد نظر برای فروش صورت می گيرد . حرارت مطلوب برای اين کار بين 30 تا 40 درجه ‏سانتی گراد پيشنهاد می گردد.
پيشگيری از تخمير و شکرک زدن عسل ‏
اصولاً پيشگيری از شکرک زدن عسل به منظور نگهداری طولانی تر در قفسه هایفروشگاه ها و حفظ حالت ‏فيزيکی مناسب و جلب نظر کننده صورت می گيرد وجود انواع ناخالصی های ريز و درشت ، رطوبت زياد ، ‏ترکيب خاص برخی عسل ها ، شرايط نگهداری عسل در شکرک زدن عسل موثر هستند . پيشگيری از شکرک ‏زدن و تخمير عسل در دو مرحله صورت می پذيرد : ‏
‏1) تصفيه عسل از نا خالصی ها ‏
‏2) حرارت دهی عسل به منظور ذوب بلور های کوچک و يا از بين رفتن حباب هایريز هوا و ساير نا خالصی ‏هايی که از صافی تصفيه عبور نموده اند که خود می توانند هسته تشکيل دهنده شکرک باشند . ‏
حرارت دهی پس از تصفيه به شرايط مختلفی وابسته است . نوع منبع شهدی عسل ،حجم عسل ، شرايط محيطی و ‏‏... از جمله عواملی اند که در ميزان حرارت دهی در پيشگيری از شکرک زدن موثر هستند . ‏
برخی منابع دمای 63 درجه سانتی گراد به مدت نيم ساعت برای پيشگيریتوصيه نموده اند . برخی از منابع نيز ‏ميزان حرارت و مدت زمان حرارت دهی را بر اساس حجم عسل بدينگونه توصيه می نمايند :‏

زمان مورد نياز در اتاق های گرم برای ذوب بلور های ريز عسل ( با 5/17 آب) در اتاق داغ بدون هم زدن به اندازه ‏دمای اتاق
اندازه ظرف 40 درجه سانتی گراد 45 درجه سانتی گراد 50 درجه سانتی گراد‏
‏20 کيلوگرم 24 ساعت 18 ساعت 16 ساعت‏
‏50 کيلوگرم 48 ساعت 36 ساعت 24 ساعت‏
‏80 کيلوگرم 108 ساعت 72 ساعت 60 ساعت‏
‏300کيلوگرم ------ 108 ساعت 72 ساعت‏
حرارت مطلوب برای عسل های شکرک زده
برای ذوب بلور های شکر در مقياس تجاری درجه حرارت مناسب 60 تا 70 درجهسانتی گراد می باشد . مدت ‏زمان حرارت دهی تا موقعی است که قسمت زيادی از حجم عسل کريستاله شده ذوب گردد . در اين موقع حرارت ‏دهی را قطع می نماييم و مابقی عسل متبلور نيز با حرارت باقی مانده ذوب خواهد شد ‏
شيوه های حرارت دهی عسل ‏
نحوه حرارت دهی به عسل بايد به طور غير مستقيم صورت گيرد . همواره اين نکتهرا بايد در نظر داشت که عسل ‏به هيچ عنوان نبايد بجوشد . در مقياس های کوچک برای حرارت دهی ظروف عسل را می توان درون ظروف ‏بزرگتر و محتوی آب گرم قرار داد.
در اين روش بايد دقت نمود مقدار حرارت آب 5 تا 10 درجه بيشتر از مقدار حرارت مورد نظر برای عسل باشد .‏
در مقياس های بزرگ استفاده از مخازن بزرگ دو جداره و مخازنی که دارای لولههايی حاوی آب گرم می باشند ‏و اين لوله ها به صورت منظم و پيچ در پيچ درون مخزن به طور غير مستقيم عسل را گرم می کنند ، نيز کاربرد ‏دارد.‏
استفاده از اتاق های حمام گرم نيز برای حرارت دهی در مقياس های تجاریمتداول است . اين اتاق ها شامل ‏محفظه ای بسته ، دارای چند حفره ورودی بخار گرم و چند تخليه کننده هوا و کنترل کننده رطوبت هوا می باشند .‏
عبور عسل از روی سکو های شيب دار در اتاق های حمام و يا اتاق های خلع کهسکوها در اين حالت گرم می ‏باشند نيز در مقياس های تجاری متداول می باشد . قرار دادن حجم زيادی از عسل درون ظروف سر باز درون اتاق ‏های حمام گرم باکنترل رطوبت نيز متداول است .‏
اثرات حرارت دهی بيش از حد عسل
امروزه کسانی که آشنايی کامل با عسل دارند ترجيح می دهند عسل را بدون اينکهحرارت ديده باشد مستقيماً از ‏منابع توليد اوليه تهيه و مصرف نمايند . 95 تا99 درصد از مواد جامد عسل را قند ها و بقيه آنرا انواع مواد معدنی ، ‏مواد آلی ، آنزيم ها ، پروتين ها ، چربی ها ، ويتامين ها ، اسيدها و مواد آروماتيک تشکيل می دهند . اين مواد بی ‏ثبات و به حرارت بسيار حساس اند . برخی خواص بسيار مفيد دارويی عسل به واسطه همين مواد مي دانند ‏
که توسط حرارت از بين می روند .در ادامه مثالی ساده راجع به تاثيرات مقدارحرارت بر روی آنزيم دياستاز که از ‏آنزيم های گوارشی زنبور عسل است و خواص تغذيه ای و درمانی فوق العاده ای دارد آورده می شود .‏
نيمه عمر دياستاز که برای دماهای مختلف محاسبه شده است
نيمه عمر زمانی است که در آن مقدار دياستاز به نصف ارزش اصلی خود تقليل يابد
دما ( درجه سانتی گراد) نيمه عمر دياستاز عسل
‏10 12600 روز‏
‏20 1480روز
‏30 200روز
‏40 31روز ‏
‏50 38/5 روز‏
‏60 05/1 روز‏
‏70 3/5 ساعت‏
‏80 2/1 ساعت‏
حرارت دهی بيش از حد ، نگهداری عسل در مقابل نور مستقيم خورشيد (مخصوصاًويترين های فروشگاه های ‏عرضه عسل ) و نگهداری عسل در انبار در دماهای بالا در افت کيفيت نهايی عسل موثر هستند . از جمله علائم اين ‏نوع عسل ها می توان بدين موارد اشاره نمود : تيره شدن رنگ عسل ، تغيير عطر و بوی عسل ، تغيير مزه عسل ، ‏افزايش ميزان هيدروکسی متيل فورفوران HMF‏.‏
بهترين دما برای نگهداری عسل در انبار ها دمای پايين تر از 5 درجه سانتی گراد می باشد . ‏
درهر حال چنانچه مجبور به استفاده از حرارت در فرآوری عسل هستيد ، برای جلوگيری از کاهش افت کيفيت ‏پس از افزايش دما و انجام فرآوری دمای عسل را به سرعت پايين بياوريد .‏
در مديريت صحيح فرآوری عسل نيازی نيست در هر مرحله حرارت دهی صورت گيرد . مثلاً با حرارت تصفيه می ‏توان عمل بسته بندی را نيز انجام داد .‏
مدت زمان فرآوری را حتی الامکان کوتاه کنيد .‏
هفت قانون طلايی کيفيت عسل :‏
عوامل کنترل کننده عسل که به هفت قانون طلايی معروف هستند شامل موارد ذيل می باشند.‏
‏١- عسل بايد خالص بوده و با ماده ديگری مخلوط نشود.يعنی با توجه به قوانين مواد غذايی چيزی به آن اضافه يا کم نگردد.‏
‏٢- عسل بايد رسيده باشد يعنی بيش از نصف سلول های شان عسل دارای درپوش های مومی می باشند.‏
‏٣- جهت حفظ ترکيباتی مثل مواد معطر، آنزيم ها ، مواد ضد ميکروب و رنگدانه ها بايد عسل در شرايط طبيعی خود نگهداری ‏شود.‏
‏٤- عسل بايد تميز بوده فاقد ذرات موم ، اجزای بدن زنبورها و ساير حشرات باشد.‏
‏٥- عسل به صورت مايع (شفاف) وکريستالی بايد از غلظت خوبی برخوردار باشد.‏
‏٦- عسل بايد به خوبی بسته بندی شده و همچنين برچسب مناسبی داشته باشد.‏
‏٧- برچسب عسل بايد حاوی اطلاعات صحيحی شامل منشا گياهی عسل ،تغذيه زنبور و نام زنبوردار آن باشد.‏
اطلاعات روی برچسب عسل بايستی همواره صحيح باشد و خريدار را گمراه نکند.‏
روشهای مرسوم در فرهنگ عوام برای تشخيص عسل طبيعی از تقلبی پشتوانه علمینداشته و روشهای صحيح و قاطعی نيستند.البته ‏اين مسئله يک امر طبيعی است زيرا عسل دارای خصوصيات پيچيدهای بوده و نيز تحت تاثير مستقيم شرايط محيطی قرار می گيرد. ‏مثلا در محيط های گرم به شدت روان شده ودر محيط سرد بسيار سفت و چسبنده است.همچنين در محيط مرطوب براحتی رطوبت ‏جذب می کند و در محيط خشک رطوبت آن کاهش می يابد.نور مستقيم خورشيد نيز براحتی ترکيبات آنرا تحت تاثير قرار می ‏دهد.‏
پس تشخيص عسل طبيعی مرغوب توسط خريداران بدون استفاده از وسايل آزمايشگاهیکار مشکلی است.البته زنبورداران و ‏افرادی که با فرآوری عسل سرو کار دارند تشخيص تجربی تسبتا خوبی دارند ولی هنوز روش ساده ای برای مردم وجود ندارد که ‏بتوانند براحتی عسل تقلبی رااز عسل طبيعی تشخيص دهند.البته در ازمايشگاه با دستگاههای ساده مرغوبيت و صدمات مختلفی که به ‏عسل وارد شده قابل اندازه گيری است. ‏
منابع :‏
‏١- شهرستانی ، ن (١٣٦٨) . زنبور عسل و پرورش آن ، مرکز نشر سپهر
‏٢- عبادی ، رحیم ، احمدی . عسل (١٣٦٩) . پرورش زنبور عسل، انتشارات راه نجات اصفهان .‏
‏٣- سید جواد سعادتمند (پاییز١٣٧٨) عسل تقلبی ، انتشارات آییژ .‏
4.Dietz , A(1990).The hive and honey bee .

تاثير تغير دما در عسل

ادامه مطلب
موضوعات : تغذیه

نقش رنگیزها در جذب حشرات

رنگدانه های گیاهی به دو گروه اصلی کاروتنوئیدها و فلاونوئیدها طبقه بندی می شوند. کاروتنوئیدها ترکیبات ترپینوئیدی قرمز ، نارنجی و زرد هستند که به عنوان رنگدانه های فرعی فتوسنتز نیز انجام وظیفه می کنند. گسترده ترین گروه فلاونوئیدهای رنگی آنتوسیانین ها هستند. آنتوسیانین با رنگی نمودن گلها و میوه ها نقش مهمی در جذب جانوران جهت گرده افشانی و پراکنش بذر بر عهده دارند.
فلاون ها و فلاونل ها دو گروه اصلی فلاونوئیدها هستند که در گلها یافت می شوند. این ترکیبات ، طول موجهای کوتاهتر نور را جذب کرده و بنابراین بوسیله چشم انسان قابل رویت نیستند. اما حشراتی مانند زنبور که در منطقه ماورای بنفش طیف نور بینایی بهتری نسبت به ما دارند قادرند به این ترکیبات به عنوان راهنمای خوب عکس العمل نشان دهند. با استفاده از عکس برداری ماورای بنفش معلوم شده است که فلاونهای یک گل اغلب الگوهیا متقارن نواری ، نقطه ای یا دوایر متحد المرکز را تشکیل میدهند که راهنمای شهد گل نامیده میشود. این الگوها برای حشرات کاملا واضح بوده و گمان میرود که به شناسایی محلهای وجود گرده و شهد کمک میکند.

گرده

گرده گل

 

ادامه مطلب
موضوعات : تغذیه

زنبور عسل به مانند تمام موجودات زنده تحت حمله ميکروبها وويروس ها به بيماری های قارچی قرار ميگيرند. وبرای پيش گيری از آن بايد فاکتورهای مساعد کننده بيماری را رعايت کرد.

فاکتورهواشناسی:

درموقع که زنبورهارا تحريک ميکنيم که ملکه ها تخم ريزی را بيشتر کند واگر تخم ريزی زياد درکندو باشد هواسرد شود زنبور ها بصورت خوشه درآمده وآن قسمت که زنبور روی آنها نستند سرما خورده وبيمار ميشوند يا موم ورق را دروسط زنبورداده تا ببافد؛ چون سرما آمده از بافتن آن منصرف شده وکندو را بدو قسمت تقسيم ميکند وآن قسمت که ملکه نميباشد سلول ملکه ساخته وباعث بچه دادن طبيعی ميشود.

فاکتور غذا:

درصورت فقدان عسل وگرده گل وژيله شاهانه زنبورها ضعيف شده وتخم ريزی کم ميشود وهم چنين زنبورها دراثر کمبود پروتين تحت حملات بيماری های ويروسی قرار ميگيرند.

روش زنبورداری:

زنبوردار دراثر بازديد کندو های آلوده وعمليات ادغام کردن کمکی دادن وکوچ دادن آلودگی را درزنبورستان خورد وزنبورستان های ديگران کمک ميکند.

فاکتور ژنتيک:

بعضی از نژاد های زنبور نسبت به بعضی از بيماری ها حساس وضعيف ميباشند که اين کار باعث بيمارشدن کندوها ميشوند وهمچنين فاميل شدن زنبورها باعث ميگردد که زنبور ها خوب کار نکند که به آن ميگويد همخونی.

فاکتور باقی مانده ها درکندو:

دراثر درمان های شيميايي وآلودگی هوا وزراعت باعث ميگردد که مواد مضر به کندو حمل شده وزنبورهارا به مرور زمان آلوده کرده وضعيف ميکند.

فاكتورهاي مساعد كننده بيماريهاي زنبورعسل

ادامه مطلب
موضوعات : تغذیه

ترکیبات شیمیایی عسل متنوع و پیچیده است . ترکیب عسل هایی که منشا گیاهی دارند فرق می کند. چهار پنجم وزن عسل را کربو هیدرات ( مواد قندی – نشاسته ای ) تشکیل می دهد و بقیه آن عبارتند از : پروتئین ، املاح معدنی ، عناصر معطر ، آنزیم ها ، ویتامین ها ، گرده گل ( پولن گیاهی ) و مقدار کمی آب .
تا کنون 20 نوع قند در عسل شناسایی شده اند قندها ی اصلی عسل را قندهای ساده ( منو ساکاریدها) می گویند مانند گلوکز و لوولوز که به ترتیب %40 و %34 عسل را تشکیل می دهند. علاوه بر قندهای ساده فوق قندهای مرکب ( پلی ساکاریدها ) دیگری که از دو یا سه یا چند قند ساده درست شده اند در عسل وجود دارد مانند مالتوز ، ساکارز ، لاکتوز که از دو قند ساده تشکیل شده اند . مالتوز به مقدار کم و ساکارز ( قند معمولی ) با اینکه با غلظت زیاد در شهد یافت می شود ، در حدود 1 تا 2 درصد عسل را تشکیل می دهد . این قند در اثر آنزیمی به نام انورتاز که مهمترین آنزیم موجود در عسل است و از غده بزاقی زنبور ترشح می شود به قندهای ساده یعنی گلوکز و لوولوز تبدیل می شود. شایان ذکر است که شیرینی عسل عمدتا مربوط به همین دو نوع قند ساده می باشد .
گلوکز و لوولوز بیشترین قندهای ساده ای هستند که در عسل یافت می شوند . میزان در صد گلوکز در نمونه های مختلف عسل بین 22 تا %40 ( متوسط %31/28 ) بوده است و در صد لوولوز بین 27 تا بیش از %44 ( بطور متوسط %38/19 ) اندازه گیری شده است . در عسل معمولا میزان فروکتوز یا لوولوز ( L ) بیش از مقدار گلوکز یا دکستروز ( D ) است و نسبت لوولوز به دکستروز L / D بالاتر از یک است . در عسل های ایران مقدار متوسط گلوکز %33/3 و مقدار متوسط فروکتوز %37/85 گزارش شده است .
جداسازی کربو هیدرات های عسل کار مشکلی است و تا سال 1945 روش دقیقی برای اندازه گیری گلوکز و فروکتوز وجود نداشت . امروزه جداسازی و تعیین دقیق میزان ترکیبات قندی عسل بوسیله روش و دستگاه پیچیده) high Performance Liquid Chromatography ( HPLC امکان پذیر است .
لوولوز ( قند میوه ) از شیرین ترین قندهای طبیعی است که 1/7 بار شیرین تر از ساکارز ( قند نیشکر ) و 2 تا 2/5 بار شیرین تر از گلوکز (قند انگور ) می باشد .

 

تصاوير رنگ و تركيبات شيميايي عسل

ادامه مطلب