زنبورهاحلقه‌هاي پايداري چرخه طبيعت

موضوعات : اخبار

 زنبورهاحلقه‌هاي پايداري چرخه طبيعت

عسل تنها غذايي است كه از طريق پوست هم جذب بدنمي‌شود. اين ماده استثنايي قوي‌ترين غذايي است كه تاكنون در طبيعت شناختهشده و مهم‌ترين عامل زيبايي و تقويت پوست بدن است. از سوي ديگر زهر زنبورمهم‌ترين دارويي است كه براي معالجه آرتروز به صورت تزريق يا پماد استخراج واستفاده مي‌شود.
  همچنين گرده گل با بيش از‌40 درصد پروتئين كه براي
درمان ناراحتي‌هاي گوارشي به صورت قرص و كپسول در داروسازي استفاده مي‌شوددر اختيار زنبورها قرار دارد. اينها تنها گوشه كوچكي از دنياي در اختيارزنبورهاست اما بهتر است بدانيد كه حيات محصولات كشاوزري نيز وابسته بهتداوم فعاليت اين موجودات كوچك است و اگر روزي دست به اعتصاب بزنند محصولاتكشاورزي در معرض تهديدي جبران‌ناپذير قرار خواهند گرفت.

بررسي ساده آثار باستاني كشورهاي مختلف نشان مي‌دهدكه زنبورداري از گذشته‌هاي دور وجود داشته و شايد قديمي‌ترين نشانه‌ها رابتوان در آثار باستاني اسپانيا مشاهده كرد. امروزه زنبور عسل كه يكي ازانواع بسيار گوناگون زنبورهاست، در 5 قاره دنيا شناخته شده است و از آنجاكه اين حشره در محيط سربسته زندگي مي‌كند، آشنايي با زندگي پررمز و رازشهميشه براي همگان شگفت‌آور بوده است. تحقيقات نشان مي‌دهد اگر زنبورها بهطور كلي اعتصاب كنند و كار گرده‌افشاني را انجام ندهند، در ابتدا 60 درصدمحصولات كشاورزي ديگر توليد نمي‌شود و در طول زمان كار طبيعت به كل مختلمي‌شود. اين نكته نقش بي‌نظير اين حشرات را در چرخه حيات به اثباتمي‌رساند. بتازگي در اخباري از آمريكا شنيده مي‌شود كه زنبورها به دليلنامعلومي از كندو فرار مي‌كنند كه اين امر كشاورزي آمريكا را امسال بامخاطره سنگيني روبه‌رو و اين كشور را وادار كرده است برخي محصولات كشاورزيرا از آمريكاي جنوبي وارد كند. اين امر نشان مي‌دهد گرده‌افشاني مهم‌ترينبخش فعاليت زنبور است زيرا در زاد و ولد بسياري از نباتات (غير ازسوزني‌برگ‌ها) زنبورها موثرند و گرده‌افشاني زنبور عسل عامل بقاي آنهاست.

در واقع زنبور عسل پيش از اين كه انسان موجوديت خودرا در زمين تثبيت كند، وجود داشته و انسان از بدو خلقت با استفاده اززنبورداري بومي از زنبور عسل استفاده كرده است. در زنبورداري بومي، مردم هرمنطقه‌اي برحسب توانايي‌ها و امكانات خود به ساخت كندوهاي بومي اقداممي‌كرده‌اند، به طوري كه در موزه‌اي از كندوهاي بومي، كندوهاي ساخته شده ازكوزه، ني، شاخه‌هاي درخت، سبد، حصير و جعبه‌هاي پيش‌ساخته مشاهده مي‌شود.

پس از آن كه انسان زيركي خود را در ساخت كندو بهكار برد، كندوهاي مدرن ساخته شد كه كارايي بسيار بالايي در مقايسه باكندوهاي بومي داشت و فناوري به كار رفته در كندوها بسيار نزديك به رفتارزنبورها بود. اين نوع زنبورداري كم‌كم به صورت صنعت درآمد و صنعت زنبوردارياشتغالي جهاني شد و انواع گروه‌هاي اجتماعي به اين كار مشغول شدند.

فرآورده‌هاي متفاوت از موجودي استثنايي

به طور كلي عسل بهاره به دليل تهيه شدن از گل‌هاييكدست شفاف و عسل تابستانه تيره‌تر است. موم يكي ديگر از فرآورده‌هاي زنبورعسل است. از موم در لوازم آرايشي، جراحي و درمان‌هاي طبي بهره مي‌گيرند.بره موم هم فرآورده ديگري است كه بيشتر خود زنبورها به دليل چسبندگي بالايشاز آن استفاده مي‌كنند.

گرده گل نيز كه از سوي زنبورها جمع‌آوري مي‌شود،براي انسان‌ها بسيار ارزشمند است و به صورت قرص درمي‌آيد و تجارت مي‌شود.بررسي‌ها نشان مي‌دهد از يك كندو در روز نيم تا 20 كيلو گرده استخراجمي‌شود. از همين گرده براي لوازم آرايشي و نرم كردن و طراوت پوست استفادهمي‌شود. استفاده از ژله سلطنتي يا شهد انگبين نيز براي انسان‌ها قابل توجهاست؛ چرا كه باعث مي‌شود عمر زنبور را از 2 ماه تا 6 سال براي ملكه افزايشدهد. پرورش ملكه نيز امروزه به صورت يك تجارت عظيم در جهان درآمده است.

از نظر پزشكي نيز زنبورها قابل توجهند. برخي افراددر مقابل نيش زنبورها مقاومند و برخي ديگر آلرژي دارند، به طوري كه در دفعهاول نيش‌زدگي دچار تاول‌هاي قرمز مي‌شوند و در دفعه دوم اين مساله شدتبيشتري دارد و دفعه سوم نيش‌‌زدگي در اين افراد باعث مرگ مي‌شود كه در اينخصوص گزارش‌هايي مبني بر فوت وجود داشته است. از طرف ديگر، بتازگي رابطهدرماني ناشناخته‌اي ميان نيش زنبور و درمان بيماريMSكه نوعي بيماري تحليلرفتن اعـصاب است، شناخته شده كه در دست مطالعه است.

معاني مختلف زندگي اجتماعي در رقص زنبورها

داخل كندوها مهندسي ويژه‌اي دارد و در هر لـحـظـهزنـبـورهـا بـا رقص مشخصي بايد محل خورشيد را در آسمان نشان دهند. همچنينزنبورها مي‌توانند با رقصيدن‌هاي مشخصي منبع غذايي را به ديگران نشان دهند.اگر فاصله منبع غذايي تا 500 باشد، به صورت دايره‌اي دور خـودمـي‌رقـصـنـد و اگـر دورتـر بـاشـد، با رقص پيچشي هشت‌مانندي، شكم خود راتكان مي‌دهند و با تعداد رقص‌ها ميزان غني بودن غذا و ديگر اطلاعات لازم رابه بقيه مي‌گويند. در اين ميان، رفتارهايي منجر مي‌شود كه جهت‌يابيزنبورها دچار اشكال شود، مثل وزش باد. در روزهايي كه باد و جو ناآرامي درمزرعه قرار دارد، زنبورها دچار اشتباه مي‌شوند، مسير برگشت خود را گممي‌كنند، وارد كندوهاي مجاور مي‌شوند و در نهايت تلفات بالا مي‌رود. مستقرشدن كندوها در مكان‌هايي كه علائم زميني كافي وجود ندارد، باعث مي‌شودزنبورها نتوانند براحتي كندوي خود را بيابند و در نهايت تلفات بالامـي‌رود. هـمـچنين مستقر كردن كندوي زنبورها دركنار يكديگر باعث مي‌شودزنبورها دچار سرگرداني و به كندوهاي مجاور وارد شوند.

عوامل تهديدكننده در كمين زنبورها

پـرنـده سـبـزقـبـا يـكـي از عـوامـل تـهـديـدزنبورهاست؛ چرا كه ملكه را به عنوان طعمه شكار مي‌كند. انسان‌ها نيز به طورمستقيم و غيرمستقيم مي‌توانند بقاي زنبور عسل را تهديد كنند، به طوري كهكشت يكدست گياهان و محصولات كشاورزي غذاي زنبورها را كاهش و آنها را درمعرض خطر قرار مي‌دهد. همچنين جابه‌جايي كندوها باعث نقل و انتقال آفاتمي‌شود و به طبيعت صدمات جبران‌ناپذيري وارد مي‌كند. بايد توجه كرد كهسمپاشي محصولات كشاورزي نيز باعث نابودي زنبورها مي‌شود و در هنگام سمپاشيبايد حتما زنبورداران را مطلع كرد.

شناسايي دقيق اعضاي كندو

بسياري از نكات زندگي زنبور عسل تا سال‌هاي سالمكتوم بود اما پس از آن كه<فون فريش>اتريشي با ساخت يك كندويشيشه‌اي به اكتشافات مهمي دست يافت، بسياري از امور زندگي زنبورها شناختهشد. اجتماع زنبور عسل تشكيل شده از يك زنبور كمي درشت‌تر به نام ملكه،تعداد محدودي نر كه حدود 300 است و بقيه زنبورهاي ماده عقيم يا كارگرهستند. جمعيت يك كندو بين 10 تا 70 هزار زنبور تخمين زده شده است. زنبورعسل خود از شهد و گرده گل استفاده و بچه‌هاي خود را نيز از همين غذا تغذيهمي‌كند و مابقي شهد و گرده گل را براي بچه‌ها ذخيره مي‌كند. ملكه زنبورهابا رژيم غذايي خاصي تغذيه مي‌گردد كه باعث مي‌شود عمري ميان3 تا 6 سالداشته باشند. ملكه داخل كندو 2 نوع تخم مي‌گذارد كه تخم‌ها داخل حجره‌هايشش‌گوشه قرار دارند و تخم‌هاي ماده كوچك‌ترند. تخم‌هاي ملكه از سويزنبورهاي كارگر پرورش داده مي‌شود و هر ملكه در داخل كندو 5 تا 6 ملكه ديگررا مي‌تواند توليد كند كه تخم ملكه‌ها با ديگر تخم‌ها متفاوت است و به شكلكوزه واژگون مشاهده مي‌شود. ملكه با ترشحات مخصوص از سوي كارگرها تغذيهمي‌شود كه اين ترشحات به ژله سلطنتي معروف است.

كارگرها در صورت نياز مانند بروز حوادث ناگهاني وپير شدن ملكه كه به نابودي او منجر مي‌شود، مي‌توانند تخم‌ها را تغيير شكلدهند و با تغذيه مخصوص به ملكه تبديل كنند. زاد و ولد زنبورها در داخل كندودر طول سال ادامه دارد. اين زاد و ولد در زمستان به دليل شرايط آب و هواييكم مي‌شود و در اوايل بهار تخم‌گذاري ملكه بشدت افزايش پيدا مي‌كند.

زنبورها نه تنها به دليل توليد عسل و محصولا‌ت جانبي ديگر، بلكه براي نقش موثردر گرده افشاني نباتات موجودات استثنايي مي‌شوند

كارگرها در داخل كندو تا 21 روز مي‌مانند و وظايفمخصوصي را انجام مي‌دهند. 3 تا 4 روز اول تنها وظيفه تميز كردن كندو و روزدوازدهم لانه‌سازي با موم را به عهده دارند. آنها با خوردن 5 كيلو عسل، يككيلو موم توليد مي‌كنند. طول عمر زنبورها در تابستان 2 ماه و در زمستان 5تا 9 ماه است. از اين رو بايد بـيـشـتـر بـه سمت مبارزه بيولوژيك و كاهشسموم كشاورزي حركت كرد. بررسي‌ها نشان مي‌دهد توليد انبوه زنبورها به منظورمبارزه بيولوژيك و كاهش استفاده از سموم در كشاورزي در دست اقدام است.

زنبورهاي كمرباريك به 2 دسته تقسيم مي‌شوند. در يكياز گونه‌ها زايده انتهاي بدن قابليت تخم‌گذاري دارد و در گونه ديگر زايدهانتهاي بدن قابليت تخم‌گذاري ندارد و از آن براي نيش زدن استفاده مي‌شود.توليد انبوه زنبورهاي نوع اول براي كنترل آفات مناسب است؛ چرا كه اينزنبورها تخم خود را روي تخم حشرات مي‌گذارند. اين زنبورها كه جثه كوچكيدارند از 300 ميكرون تا يك سانتي‌متر مشاهده شده‌اند كه امكان توليد انبوهآنها در آزمايشگاه‌هاي شخصي بويژه در شمال كشور وجود دارد. توليد انبوه اينزنبورها اين امكان را مي‌دهد كه وزارت بهداشت، وزارت كشاورزي، شهرداري‌ها وتشكل‌هاي مردم‌نهاد به جاي سموم از اين زنبورها براي مبارزه بيولوژيك وكنترل آفات استفاده كنند.

نوشته:حميده‌سادات هاشمي



  • نویسنده : mellifera
  • تاریخ : سه شنبه 7 دي ماه 1389
  • 3403 بازدید
  • 0 نظر